Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Юлашки тăхтав, куçна хуп та чăт,

Çитрĕ вăхăт пирен уйрăлма.

Ална ил чунна, куççульна ан çăт, —

Кирлех мар виçесĕр хуçăлма.

Эсĕ — урăх çын. Манăн — урăх кил.

Мĕн тăвар, пурнăç вал çаплалла.

Иртрĕ пирĕн кун, йывăра ан ил,

Мĕн пулсан та, пурнăç — малалла.

Шăпа вăл — шăпа, ăсли çук унран,

Пӳрнине пур пĕрех курмалла.

Эпир ют çынсем çакă çӳт кунран, —

Чĕрене пайлаймăн çурмалла.

Мĕн чухлĕ çăлтăр тӳпере!

Çак çăлтăрсем ман ĕмĕтре.

Пĕррехинче пĕр тĕлĕкре

Пулса эп куртăм пĕлĕтре.

Чăнах-ши ку, е чăн та мар,

Ман айăмри йăмра капмар.

Йăмра тăрăх ута-ута

Эп тӳпере-çке, тупата.

Эп вĕçрĕм çăлтăрсем патне,

Кунта тĕнче ытла хитре!

Хуркайăк тăкнă тет тĕкне,

Халь çав çулпа эп вĕçевре.

«Кĕвентепе тăрать сар хĕр.

Уйăх çинче эс пĕртен-пĕр,

Ытла чипер, ытла ĕлккен,

Илемӳпе йăлтах ĕнтен».

Ак Алтăр çăлтăр, Шурăмпуç.

«Ну, тусăм, халь куçна эс уç».

Ларатăп эп йăмра çинче,

Йĕри-тавра тăван тĕнче.

Ак тăван килĕм, сад пахчи,

Кил умĕнче ачи-пăчи

Шавлать, вылять пур кăмăлтан.

Тăван ял-йыш, кил-йыш пуртан.

Пурăннă тет улăпсем. Вĕсен çурчĕсем питĕ пысăк та çирĕп пулнă тет. Кашни кил умĕнчех йăмрасем кашласа ларнă тет. Çав йывăçсене касма та, хуçма та юраман. Йăмрасене сиен кӳрекенсене вара инкек, выçлăх, йĕркесĕрлĕх çитет тенĕ.

Пĕр каçхине çамрăк улăп вутти пĕтсе çитнипе тухать те кӳршисен йăмри тураттисене хуçса килне илсе кĕрет. Тепĕр куннех унăн çемйине инкек килсе çапать: çил-тăвăл кил таврашне йăлт пăтратса пĕтерет. Вара çамрăк улăп ăрури чи ватти патне канаш ыйтма каять. Лешĕ ăна: — Ывăлăм, санăн йăмра тураттисене хуçмалла пулман. Вĕсем пирĕншĕн сваплă йывăçсем шутланаççĕ вĕт. Халĕ каçару ыйтас тесен санăн виçĕ тĕнчене çитсе виçĕ тĕрлĕ япала илсе килмелле пулать. Пĕрремĕш тĕнчи вăл — çăлтăр тĕнчи, иккĕмешĕ — шыв, виççĕмĕшĕ — пуянлăх тĕнчи. Çăлтăр тĕнчине лекме санăн каçхине чи ватă йăмра çине хăпарса лармалла. Çăлтăрсем тухсан сан патна виçĕ çăлтăр анĕ. Эс вĕсенчен чи пĕчĕккине тыт, вăл сана кирлĕ çĕре илсе кайĕ. Унтан санăн сурпан илсе килмелле пулĕ. Иккĕмеш тĕнчене çитме вара ир-ирех тăрса вăрмана каймалла. Унта чи тӳрĕ çулпа утса пысăк алăк патне çитмелле, ăна уçса кĕрсен шыв тĕнчине лекĕн. Чи анлă юхан шывран пĕр пулуштух шыв илсе килмелле. Виççĕмĕш тĕнчене лекме вара çăмăлах пулмĕ. Хирте ирĕкре çӳрекен лашана тытса унта каймалла. Пуянлăх тĕнчинчен чи пĕчĕк пĕр нухрат илсе килмелле. Хăвна валли нимĕн те илмелле марри çинчен манса ан кай!Пур япалуна та тупса килсен сурпан татăкĕсемпе йăмран суранĕсене çыхмалла. Пулуштухри шывпа йывăçа сапмалла та унран каçару ыйтмалла. Нухратна вара кӳршӳсене парса сиеннне саплаштармалла.

Малалла

Янсакасси — çуралнă ялăм,

Ларать вăл аслă çул çинче.

Унта телей шевли вылянăн

Çуталчĕ çăлтăр пĕринче.

Хĕллеччĕ. Кунĕ шартламаччĕ.

Шавлатчĕ пӳрт тулли салтак.

Анне ак чей те лартса пачĕ —

Салтакшăн чун ăшши пăртак.

Анчах салтакăн сахăр çукчĕ, —

Влаçне те алла илнĕ тин.

Пĕр чей куркишĕн питĕ чухчĕ

Пĕрер тĕпренчĕк сахарин.

Ăна эпир те кăшт тутаннă:

— Ай-уй, вăл техĕмсĕр пылак!..

Пирĕн патра каç выртнă, каннă

Çул майăн пӳрт тулли салтак.

Ирпе ыйтать хайхи аннеçĕм:

— Эсир камсем çак, ăçтисем?

Вĕсем кĕскен çеç пĕлтереççĕ:

— Эпир, инке, коммунистсем!..

Анне сăхсăхрĕ: «Турă çăлтăр!

Эй, тĕлĕнтермĕш çут тĕнче!..»

...Кашнин çунать ав хĕрлĕ çăлтăр

Çĕлĕкĕпе çанни çинче.

Пĕрин те çук «антихрист» сăнĕ,

Вĕсем йăлт хамăр пек çынах.

...Çав кун асамлă çăлтăр кĕнĕ

Ман асăма яланлăхах.

Халь акă эп каç-каç тытатăп

Алла истори кĕнеки.

Малалла

Патвар утать кĕрнеклĕ кĕркунне,

Йĕри-тавра сапать хăй ылтăнне.

Уй тăрăх уçă сывлăш вĕрнĕçем

Кăнтăралла вĕçеççĕ тăрнасем.

Шăрçаласа чул сарнă çулпала

Кĕретĕп эп хам пĕлекен яла.

Тăвайккинче пĕлтĕртенпе, куран

Хитре çеç ӳссе ларнă çĕн урам.

Ӳсет ял-йышăм. Тăвайкки тулли

Ян-янăрать ача-пăча кулли.

Тăрать учитель кантăк умĕнче,

Хавас хĕлхем вылять ун куçĕнче.

Ытарайми кĕр кунĕеен кĕвви!..

Çулпа иртет тиевлĕ грузовик.

Çил варкăшать вăл хытă пынăран,

Йăл-йăл кулать сар хĕр кабинăран.

Хĕр куçĕсем аякранах вĕри, —

Шкул тĕлĕнче сигнал парать юри.

Тăван шкул уншăн яланах асра,

Тин çеç вăл тухнă вуннăмĕш класран.

Вĕçет машина çил пек малалла.

Кĕçех уяв çитет. Васкамалла!

Ĕçчен çынсем патне — кашни киле —

Ĕçкунĕпе çĕн тырă леçмелле.

Шăн çул çинче тусан çукран-тусан.

— Уç хапхуна — ĕçкунĕсем пулсан!

Сасартăк хĕр грузовикне чарать,

Кил умĕнче яш тракторист тарать.

Малалла

Чăваш халăх артистне

Владимир Семёнова

Итле-ха кăтра пуç Семенов!

Сăну чипер, куçу йăл-ял,

Каçак таса, сăмсу кăшт мăнă...

Эс кам тавраш, ăçти, хăш ял?

Эс хăш Семеновсен ратти,

Пулатăн хăшĕн туратти?

Элле, сан таврашран çав Тайăр,

Е çав Семенов — Сементер —

Ĕнер унпа ал вĕçлĕн кайрăр

Ытла ваç-ваçлă та типтер...

Тен, эс Тукташ-Семенов шăллĕ —

Леш ирсерен янраканнин?

Сан кăтруна савса вăл шăлĕ,

Сан пек çын уншăн чун пахи!

Нивушлĕ эсĕ çав йăхран?

Пăртак пăхам-ха лайăхрах.

Демьян Семенов пур-ха пирĕн,

Тата патшалăхçă Элмен,

Вĕсен пулма сан çук-ха ирĕк,

Вĕсен ентешлĕхне кĕмен.

Хушма яту та çук, мăнтарăн!

Хаяр çав Яковлев — памасть!

Леш Кушкă Еккĕмĕ пултарнă:

Ят панă та — чăваш манмасть!

Парне, Катнуй, Серте, Ырсем —

Ĕмĕр манми чипер ятсем!

Тăхта! Çĕньял Пукрав ачи вĕт!

Малалла

Галина Воронцова тухтăра,

çуралнă кун тĕлне

Ыйхă вĕçсе кайсан пачах

Ăш-чик вăркамăш.

Йĕрет те пĕчĕкçĕ ача —

Йĕрет-çке амăш.

Пусса илет-и пӳтсĕр чир

Е леш амакĕ,

Вĕтеленетпĕр каç та ир

Мур тытамакĕн...

Кама аса илетпĕр-ха

Нуша çапсассăн?

Кама чĕнет-ха упăшка

Савни хушсассăн?

Хĕрарăм çăлăнăçĕ Эс,

Чун шурăмпуçĕ!

Сана савать тăван кĕтес

Савать кил пуçĕ.

Саватпăр эпĕр те сана

Сăваплă Тухтăр.

Санран илсе ăса-тăна

Пин тухтăр тухтăр.

Сып-сывă ачапа кăна

Тĕнче кĕрлетĕр.

Турамăшĕ тесе сăнна

Чăваш ӳкертĕр.

1999, ака, 1

Пурăннă пĕр ялта арçын ача. Ăна Алтуй тесе чĕннĕ. Алтуй амăшĕпе çеç пурăнать. Кăçал ашшĕ çухалнăранпа шăп та виçĕ çул çитрĕ. Аттесĕр питĕ йывăр çав пурăнма, питĕ кичем. Ача ашшĕне пĕрмаях аса илет. Унăн сăнне куç умĕнчен ямасть вăл, хăçан та пулин тĕл пуласса шанать.

Пĕррехинче Алтуй урамран питĕ салху кăмăлпа кĕчĕ. Шывланнă куçĕпе амăшĕ çине пăхрĕ те:

— Анне, мĕншĕн атте пире пăрахса кайнă? Вăл пире юратмасть-им? — терĕ.

Верук аппа ывăлне питĕ хĕрхенчĕ. Виçĕ çул каялла пулса иртнĕ инкек çинчен Алтуя каласа пама шутларĕ.

— Ывăлăм, сана аçу питĕ юрататчĕ. Вăл сана нихăçан та пăрахмĕччĕ, анчах… — Варук аппа йывăррăн сывласа илчĕ. — Пĕрре эпир сан аçупа пĕрле вăрмана кăмпа татма кайрăмăр. Пураксене тултарнă хыççăн кил еннелле утаттăмăр. Пĕр çӳллĕ йăмра патне çитсен чарăнтăмăр. Ун пысăк çурăкĕ тĕлĕнтерчĕ пире. Кăмпа çук-ши тесе санăн аçу çав çурăк патне çывăхах пычĕ. Акă тĕлĕнтермĕш! Йывăç çурăкĕ тăсăлчĕ те ăна ярса илчĕ. Эпĕ вара ним туса та ĕлкĕреймерĕм. Аçу куçран çухалчĕ. Нумай шырарăмăр эпир ăна, анчах тупаймарăмăр. Эпĕ вара час-часах çав йăмра патне çӳрерĕм, пĕр-пĕр кун аçу йăмра çурăкĕнчен тухмасть-ши терĕм.

Малалла

Сенкер куçлă пулма Турă хушнă,

Сан савнийĕ пулма Вăл пулăшнă...

Ман куçсен авăрне эс путатăн,

Çăтмахри пахчара эс утатăн...

Шухăшсем, шухăшсем, ан хăратăр,

Куççуль евĕр шыва ан пăтратăр...

Юрату-тамăкран ан хăтарăр,

Юрату — сăмахран та ан тарăр...

Тӳперен çĕр çине ман анăсчĕ,

Сан мăшăру пулса пурăнăсчĕ...

Юрат мана, чуп ту мана ялан,

Ялан манпа эс пул.

Юрату туйăмĕ — кĕрхи палан,

Юрату — йӳçĕ пыл.

Юрат мана, чуп ту мана часрах,

Тархасшăн, ытала!

Аван-и эп, начар-и — ан пăрах,

Чунна ан ултала.

Юрат мана, чуп ту мана, хăтар,

Путатăп авăра!

Вилсен те хăв çумна мана пытар,

Ан ютшăн, ан хăра.