Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Чан сасси илтĕнет ир-ирех.

Мăн уяв килсе çитрĕ каллех!

Вĕр çĕн шурă кĕпе тăхăнса,

Тухрăм эп урама савăнса.

Сар хĕвелĕ çӳлти тӳпере

Вылятать, сапалать çутине.

Мĕн чул халăх паян чиркӳре

Пуççапать Чĕрелӳ хăватне.

Пур çĕрте те эс — кĕтнĕ хăна,

Йыхăраççĕ ялти пур çурта.

Сĕтел çийĕ паян пит расна:

Хĕрлĕ, шурă, кăвак çăмарта.

Чăкăт, кукăль, сĕт-çу — ыр апат;

Чăвашсем ĕмĕрех тарават.

Савăнар, тусăмсем, уявра,

Чи сăваплă, таса Мăнкунра!

Тăп-тăрă шыв — кӳлĕ çийĕ.

Чăп тулли киленĕçпе ачашланать.

Тӳпери шур пĕлĕт

Шыва кĕресшĕн ĕнтĕ —

Кур, епле капăрланать!..

Хумханать çыр хĕрринчи хăва,

Сĕртĕннĕччĕ çӳçĕсемпе шыва.

Салтăнăттăм та сикĕттĕм

Эпĕ те ачашшăн та ăшшăн

Пăхакан кӳлле,

Анчах сикичченех куратăп

Хам епле ишнине —

Ишме пачах пĕлместĕп,

Путатăп авăр тĕпне.

Путарассу пур,

Мĕн-ма илĕртетĕн мана?

Пурçăн çилхеллĕ урхамах

Пуç ухса кукалет урипе,

Эп санран хăтăлассăм та çук,

Пĕрмаях эс килен тĕлĕке.

Çил-тăманлă вĕçсĕр-хĕрсĕр çулсем

Йыхăраççĕ инçете-инçе...

Халиччен курман юмахри пек çĕрсем —

Çакă пурте йăлтах сан парнӳ.

Акă алă сулса ăсатрĕ ĕшне —

Сан сăну пытанса асра юлчĕ унта.

Шăнкăр-шăнкăр шывпа шăнкăртатрĕ Кĕтне-

Эп сана нихăçан та пăрахмăп кĕтме.

Çурĕ çумăр çĕрĕпе,

Таврара халь йĕп-йĕпе.

Типеймен те сан кĕпе,

Ан чупсам, кӳршĕ хĕрпе.

Шĕпĕртетрĕ савăнса,

Урама шăлса, çуса

Халь кунта ак тап-таса

Юрататăп хам касса.

Çумăрăн та пур усси,

Шеп çитĕнет тыр пусси.

Таса сывлăш-чун уççи,

Унран лайăх мĕн пур-ши?

Çусам çумăр, малалла,

Пахчана шăвармалла.

Пысăк тухăç пухмалла,

Сан пире пулăшмалла.

2010, 07, 27

Купăс пĕрмине тăсса ятăм. Куç умне çамрăклăхри çăлтăр куçлă çуллахи каç шуса тухрĕ...

Темрен тăрса юлнă пек, купăса хул хушшине хĕстерсе, лаштра ват йăмраллă уничене вăййа васкатăп. Роза... Курас килет ман ăна. Калаçас килет ман унпа. Ĕнер каç тухăç кăвакаричченех вĕсен вырăсла хапхи умĕнче шăкăл-шăкăл калаçрăмăр. Каç кĕскишĕн пăшăрханнăччĕ те эпĕ.

Купăс çаккине хулпуççи çине çăмăллăн ывăтса ятăм, юрă кĕвви калама пуçларăм. Ман çума Роза пырса тăчĕ.

Шап-шурă çеçкереччĕ

Пӳрт умĕнчи палан... -

юрларĕ вăл.

— Юрă вĕçленсен ташă çемми çине куçрăм. Ташша Йăван Витти вирхĕнсе тухрĕ. Унтан Роза умне пырса тăпăртатрĕ. Роза ташлама пуçласан, ман купăса аяккалла ывăтса ярас килчĕ. Хăвăн чун савнине ху купăс каласа ют каччăпа ташлаттарни ăшă пӳртре телевизор пăхса ларни мар!

Юлашки хут ăсатни пулчĕ çав каç Розăна. Хăйĕнчен çамрăк тесе тиркерĕ-ши ĕнтĕ вăл мана?

Йăван Виттипе Роза туйлă мăшăрланни çинчен ялта пурте калаçрĕç. Çитменнине тата Йăван Витти хăй туйĕнче купăс калама мана киле килсех чĕнчĕ. Чун туртмарĕ те — кайрăм. Акă туй ачисем хĕр парни илме кĕлете кĕчĕç.

Малалла

Çеçенхирти ир. Çеçенхир — инçет.

Ан васка çаплах — кăвак çут килет.

Хумханать кăлкан, пăлханать пĕрмай.

Çĕр каçах пире ачашлать питрен.

Çутă сывлăм-и куçунта вылять?

Илсе кай мана кăвак çутлăха...

Кăвак çутлăха, çутă тунсăха,

Парнеле мана çеçенхирти ир.

Пурнăçăн илемĕ —

Кайăк юрринче.

Кам ăна итлемĕ? —

Савăк çут тĕнче!

Пурнăçăн илемĕ —

Сарлака уй-хир.

Кам унта çӳремĕ

Савăнса ир-ир.

Пурнăçăн илемĕ

Çирĕп туслăхра.

«Туслăха çĕнеймĕн», —

Теççĕ халăхра.

Чăннипех илемлĕ

Пурнăç таврара:

Çыннисем телейлĕ

Пирĕн çĕршывра.

Легенда

Калаççĕ: пурăннă тет ĕлĕк

Вĕри те харсăр çын — Чăваш.

Çӳл тĕпере шыранă имĕш

Çула тухма хăйне юлташ.

Шыранă шанчăк çухатмасăр.

Хур кайăксем виç кĕтесне

Вăрах пăхса вăрах сăнанă,

Вăрах тинкернĕ тӳпене.

Сенкер тӳпе — таса та ирĕк,

Сенкер тӳпе — сенкер инçет —

Пăлхавлă кăмăла йыхравлăн

Янравлă вĕçеве чĕнет.

Пулинччĕ ун тĕреклĕ, çирĕп

Çил касмăш çивĕч ик çунат —

Хур кайăк-тусĕпе хăюллăн

Вăл тухĕччĕ инçе çула.

Пулминччĕ ĕмĕчĕ ун кăлăх,

Хăв çăлтăрна тупни — телей...

Илет те чăрсăр йĕкĕт ухă

Хур кайăк картине тĕллет.

«Вĕç, вĕç, çĕмренĕм, вĕç, çĕмренĕм,

Хур кайăк ушкăнне вĕç, хăвала:

Хыпарçă пул, пул ырă евчĕ,

Туп савнине. Салам кала».

Хӳхлет, хӳхлет те салху ушкăн —

Кашни пĕрер тĕк пăрахать:

Вĕсен çунатлă тантăш-тусĕ

Этем ывăлĕпе юлать.

...Калаççĕ: пурăннă тет мăшăр

Малалла

Юлташăм сăвăç чунлă:

Çут уйăха курса,

Ăна вăл услам çу тет,

Япшаррăн кукартса.

Эп урăххи куратăп

Çав уйăх сăнĕнче:

Тин çеç пĕçернĕ çăкăр

Тӳпе ытамĕнче.

Кĕрхи ĕçсем пĕтсессĕн,

Ял-йыш çĕн тырăран

Пĕçернĕ тейĕн çăкăр.

Чăнах çапла — куран.

Çапла каланă халăх

Мĕн ĕлĕк-авалтан,

Ан пул нихçан та аслă,

Тăванăм, çăкăртан.

Çак чăнлăх ĕмĕр аслă,

Вăл пирĕн чĕрере.

Çут уйăх та каç-каçăн

Çакна ас илтерет.

Çулла. Ĕççи вăхăтĕнчи янкăрлă уяр тӳпе. Хĕвел çур кăнтăрлана сулăннă. Вăл тӳпере тăхлан пек ирĕлнĕ, вут пек çунтарать.

Вăл тин ыйхăран тăрса пӳртрен тула тухнă. Ăна ашшĕ-амăшĕ ĕçе кайнă чух пĕчченех пăрахса хăварнă иккен... Вăл ыйхăран вăранса каять те хăй килте тăр пĕччен иккенне курать. Пӳртре хĕвел пăхмасть ĕнтĕ, ун пайăркисем вăл ыйхăран тăриччен çеç пӳртрен тухса кайнă... Пӳртри сывлăша типĕтсе, тăкăскăлантарса, пăчăхлантарса хăварнă... Пӳрт ăшчикне хĕвел ури пек çутă ярăм çеç... пускилĕн хирĕçле сарай çивитти çӳти, хĕвел пайăрки каялла ӳкнĕ çути, сайралнăскер, чăн çутăн мĕлки пек шупкаскер, анчах пӳртри çутăран икĕ хут вăйлăрахскер, хăрах кантăкран кĕрет.

Пӳртре никам та çук... Ашшĕ-амăшĕ тахçанах çук пек унăн... Чăнах та весем кашни кун çапла вăл тăричченех ĕçе тухса каяççĕ... Кашни кунах вăл çак вăхăтра вăранать, кашни кунах çак хĕвел пăхать, кашни кунах çак сарай çути пӳрте çутă ӳкерет...

Ашшĕ-амăшĕ унан çĕр çинче пачах çук пек... Ахăртнех, вăл вĕсене сайра курнипе-ши çапла... Чăнах та, вĕсене вăл темиçе çул, темиçе ĕмĕр курман пек... Вăл вĕсенчен çывăрса юлать те хăш чухне вĕсем ĕçрен тăврăничченех çывăрса каять, тепĕр кун ирхине вара ыйхăран тăнă çĕре вĕсем каллех ĕçе тухса кайнă... Çапла вăл ашшĕ-амăшне темиçе çул курман пек, темиçе çул ĕнтĕ вăл çак пӳртре пĕчченех пурăнать пек...

Малалла