Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ямаш вăрманĕнчи пăсарасене пĕр каçрах тытса таврăннă хыççăн мана хамăр ялти çынсем çеç мар, таврари пĕтĕм халăх чаплă та паллă сунарçă вырăнне шутлама пуçларĕ. Çакăн хыççăн халичченхи чаплă сунарçăсем те ман пата пырса çав тери нумай пăсарана мĕнле майпа тытни çинчен каласа пама йăлăнатчĕç.

Сунарçăсем кăна мар, ман пата ялти ача-пăчасем те пыратчĕç, вĕсем те эпĕ пиллĕк лав пăсара мĕнле тытма пултарнине пĕлесшĕн çунатчĕç.

Тӳрех каламалла, пирĕн ялти ачасем пĕрре те суеçĕ сунарçăсем пек мар, вĕсем пурте питĕ тӳрĕ çын пулса çитĕнме тăрăшаççĕ. Çавăнпа эпĕ вĕсене пит юрататтăм, пăсара тытни çинчен çеç мар, ытти тискер кайăксене епле тытни çинчен те каласа параттăм. Вĕсем эпĕ каланисене питех тимлĕн итлесе ларатчĕç, ӳссе çитсен пурте ман пек чаплă та паллă сунарçă пулма ĕмĕтленетчĕç.

Пĕрре çапла ман пата ачасем пӳрт туллиех пухăнчĕç, хама йĕри-тавра сырса илчĕç те, пĕрии хыççăн тепри ыйтса тĕпчеме пуçларĕç:

— Çтаппан пичче! Санăн аллу ăçта аманнă? — тесе ыйтрĕ пĕр ачи, манăн сылтăм алă çинчи мăйăр пысăкĕш аманнă вырăна кăтартса. Ун хыççăн ыттисем те мана йăлăнма тытăнчĕç:

Малалла

Чыса Карачăм салтакпа виçетĕп

(шӳтлетчĕ хăй. Хул хушшинче — костыль):

Урасăр та çул хыттине сисетĕп:

хул хушшинче тытатăп çирĕп тыл.

Юсатчĕ вăл хĕлле йĕвен те хăмăт,

сӳре те урапа — çу çитеспе.

Анчах екке каймарĕ шелсĕр вăхăт —

Салтакăн пулчĕ ĕмĕрĕ кĕске.

Самант — пăрахрĕ вăхăт шутламашкăн

кунне-çулне. Карачăм вилтăпри

чĕнет халь хăй патне чечек лартмашкăн.

Илтетĕр-и çакна, туятăр-и?

Паян та çав çынна эп мал енче

куратăп самана тĕкĕрĕнче.

Уйри йĕтем çинче çапатчĕç авăн

хĕрарăмсем сулмаклă тăпачпа.

Тар каснăран хуралнăччĕ, çĕр чавнăн,

Пир кĕписем — йĕпеннĕччĕ лачкам.

Мĕскер кăна курмарĕ пирĕн ӳсĕм?

Паян ун аллинче машшин улать.

Çавах пуçри сайра вăрман пек çӳçĕм

çитес çулсен усравĕнче юлать.

Ĕçри халпа çуралнă чи сулмаклă

кĕлте, çĕмел сăмахсене чĕлхе

пăрахрĕ асăнма ĕмĕрлĕхе:

асра вĕсен пĕлтерĕшĕ сăваплă.

Чĕре тесе, анне кĕтмен çĕртен

машшин лартса паманшăн хĕпĕртем.

Разъезд. Иртетчĕ пуйăс ухлатса,

ăна кĕтме ача чупса тухатчĕ.

Сăр тĕтĕм çеç юлатчĕ татăлса,

васкавлă пуйăс малаллах чупатчĕ.

«Пуç хунă аçăр вăрçă хирĕнче», —

выртать килте хура хыпарăн хучĕ.

Çук, ĕненмест ача. Ун чĕринче

сӳнмесĕр амаланчĕ шанчăк вучĕ.

Пĕр вĕçĕм иртрĕç вăрăм пуйăссем,

янрарĕ чугун çул сасси хавассăр.

Те пĕтрĕ пăс? Те илĕртрĕç уйсем?

Ак чарăнса тăрать пĕри ним сассăр.

Салтак çĕре туяласа анать:

— Атте! — мăйран ачи ун уртăнать.

Вениамин Тимакова

«Сăвап сана, серте-пултранлă çĕр!» —

тесе ман калама нумай сăлтавăм.

Мĕнле чăваш чунне хăвармĕ йĕр

çав икĕ курăк? Именмесĕр савăн.

Çăва тухсан, ĕçчен чăваш сĕтелĕ

серте-пултран яшкисĕр тулăх мар.

Ăна çисен çеç чăн чăваш хевтеллĕ:

куç-пуçĕ те чăл-чал, утти вăр-вар.

Туйман-и вăрçă пусăмне тус-йышăм?

Шăлне шаккатчĕ выçлăх-çĕрçăтман.

Эпир унран (ку чăнлăха эс йышăн)

серте-пултран яшкисĕр çăлăнман.

Сирсе пăхсан кунçулăн чаршавне,

туртать чун йывăр кăмăлăн лавне.

Шупашкарта

Ак тухрăм эпĕ Атăла та...

Каятăп, тусăм, сывă пул!

Асра сана эп ыталатăп,

Кăкру тавра ман сылтăм хул.

Туятăп акă: вирлĕ-вирлĕ

Тапать сан çитĕннĕ чĕрӳ.

Ăна халь чĕре-тантăш кирлĕ,

Мĕскер вăл сăвăри хĕрӳ!

Тăхта эппин пăртак, ан хуçăл,

Каймастăп эп таçта юта.

Малашлăх ячĕпе чун уçă,

Пĕчченлĕхĕм те çап-çутах.

Тĕреклĕ, çирĕп вăйăм-халăм,

Çанталăк çех пăртак йĕпе...

Шупашкара салам эп калăп

Хам тунсăх тусăн ячĕпе.

Ют çĕрте, пĕччен сехетсенче,

Пуçна йывăр шухăшсем килсен,

Асна ил таçта инçе-инçе

Саншăн çуннă чун пурри çинчен.

Асна ил — çак аслă тĕнчере

Шăнăçман чĕре пурри çинчен:

Сан пекех вĕри вăл, çав чĕре,

Сан пекех канусăр та... пĕччен!

Чăвашран сан пекки эп курманччĕ,

Fнчах ман пытарма халăм çук:

Хĕпĕртерĕ те чунăм... хурланчĕ

Санпала юнашар ларнă чух.

Сăмаху айĕнче шухăш урăх,

Вăл сана пăхăнтарнă пуль çав.

Çуркунне ешерет йывăç-курăк,

Кĕркунне хăртмаллах вăл çулçа.

Ĕмĕрлĕх нимĕн те çук-çке,

Çутçанталăк пире — хăна килĕ.

Çитĕнсе çурăлайнă çеçке,

Сана камăн алли татса илĕ?

Асăмра темиçе сăн пур ман,

Кашниех хăйне майлă хитре.

Сан пекки эп çапах та курман,

Сан пекки кунта мар — ĕмĕтре.

Пĕр çулхине манăн карчăк йывăрах чирлесе виçĕ уйăх хушши вырăнпа выртрĕ. Хуйхăрнипе хам та чутах чирлесе каяттăм, усал чиртен ыхра çинипе çеç хăтăлкаласа юлтăм.

Карчăк чирлĕ вăхăтра эпĕ яланах шыв кӳме хам каяттăм. Çăл патĕнчен шалтах тĕлĕнсе таврăнаттăм. Кунта кӳршĕ арăмĕсем пуçтарăнатчĕç те, текех ялта курни-илтни çинчен пакăлтататчĕç.

— Паян ирпе Патюн Микихвер кинĕн сурăхĕ икĕ путек туса панă, иккĕшĕ те тата така пулнă, — тет.

— Ĕнер Карсак Çтаппанĕн аслă хĕрĕ икерчĕ пĕçернĕ чух çатмине ӳкерсе çĕмĕрнĕ, тет те, амăшĕ вара кунĕпех хирĕçсе çӳренĕ, тет.

— Вăл хĕртен хĕр пулмарĕ ĕнтĕ. Çăкăр пĕçерме те пĕлмест те, ара вăрçмасăр ăçтан чăтăн... Кăçал хĕлĕпе те ик хутăр çеç тунă, тет.

— Çĕрĕк каçпа тата Таруç инкесем чут çеç вилсе выртман, тет.

— Мĕн пулнă-ши апла?!

— Кĕçĕн кинĕ кăмакине иртерех хупнă, тет те, вара пурне те сĕрĕм тивнĕ, тет.

Мĕн çинчен кăна каламастчĕç-ши вĕсем! Унта Кукша Иванпа Вĕçкĕн Ваççа ыран пĕрле мунча хутса кĕме шутлани çинчен те, Çатма Петĕрĕн арăмĕ виçĕмкун çуллă пăтă пĕçерсе çитерни çинчен те тата тем-тем çинчен те калаçатчĕç. Эпĕ итлесе тăраттам та шалтах тĕлĕнсе каяттăм: пĕрре шыв патне кайнипех пĕчĕк ялти пур хыпарсене те пĕлсе таврăнаттăм.

Малалла