Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Стадионран эпĕ, — лайăххăн астумастăп та, — утса марччĕ пулас, вĕçсе тухса кайрăм пулмалла.

Чимĕр-ха, мĕн терĕм çак эпĕ, пулас, терĕм-и? «Пулас» мар, чăн-чăнах. Ахальтен-им, пĕлĕтсем пуçа халĕ те лăпкасах тăраççĕ акă. Ыррăн-ыррăн çупăрлаççĕ, ачашшăн-ачашшăн... Апла пулсан, ним иккĕленесси те çук, эпĕ вĕçнех.

Ытти-хăтти, тепĕр тесен, çăкăр хытти. Вĕçнĕ-и, вĕçмен те-и — çăва тĕпне. Анчах пĕрне вара лайăх, питĕ лайăх астăватăп. Çав самантра эпĕ — ку ĕнтĕ никам хирĕçлейми факт — нумай-нумай, шутсăр, чамасăр нумай юрлама-ташлама, сикме-чикеленме пултарнă. Унтан тата — кăшкăрма. Тĕнче кисренсе тăрасла кăшкăрма. Юлашкинчен, килсе çитрĕ иккен çапах та юлашкинчен!..

Ĕненме эсир, туятăп-ха, тăруках ĕненсе те пăрахмăр. Анчах ман чăн сăмаха чăннипе калас. Паян, ара çав, паян, пирĕн команда, пĕлетĕр-и, мĕн туса хучĕ? Вăл... Чăннипех тĕлĕнсе хытмалли япала ĕнтĕ, хула халиччен курман-илтмен тĕлĕнтермĕш... Вăл тытрĕ те вăййа хăнасенчен выляса илчĕ. Ак еплерех!.. Шучĕ пысак теместĕп, пысăк мар. Ун умне, тепре каласан, лешсене таптаса лапчăтас тĕллев те лартман-ха Чи кирли, чи хакли кунта — çĕнтерӳ. Вăл пур, вăл акă — кĕсъерех. Ну, калăр ĕнтĕ, уяв мар-и çакă? Уяв, чăн-чăн уяв! Мĕнле йышши-ха! Кун пек чух ĕлĕкхи çынсем чаплашка сăрине кăна мар, путеклĕ сурăхне те шеллесе тăман-тăр. Паллах, тăман, — вырттарнă та сĕрнĕ.

Малалла

Шур шăплăх пек,

Йăмра çулçи чĕтренĕ пек

Асаилӳ килет,

Асаилӳ çӳрет.

Вăтанчăк кулă пек,

Шăп тĕлĕрен лĕп кӳлĕ пек

Асаилӳ килет,

Асаилӳ çӳрет.

Лăс туратлă патвар хурама

Ыталать вăрманти пĕр хыра.

Çупăрлать вăл çак хыр вуллине,

Куçĕпе тинкерет çывăхри хунавне.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Кӳршĕри ват хусах кăмăллать

инкене,

Чунĕпе хăй çавах тĕмсĕлет

ун хĕрне.

Умра шыв-шур

Е

Лачака пулсан —

Хăма хурса

Каçма эс пултаран.

Умра хӳме,

Утма çул çук пулсан —

Эс тавраран кайса

Çитес çĕре

Тухан.

Е

Урăхла пулсан?

Ултавлăх

Тинĕс пек выртсан,

Пуласлăх çук —

Куç умĕнче

Тĕтре кăна пулсан,

Çумра

Тăван та,

Тус та çук пулсан,

Ăçта каян?

Тен, кĕпер хыван?

Тен, пĕлĕте пусма лартса

Çитес çĕре çитме шутлан?

Çук, пултараймăн,

Ан хăтлан.

Ун пек чухне

Хăв чĕрӳнтен —

Пĕр чĕрӳнтен

Эс пулăшу ыйтан...

Те кăмăл вара çĕтĕк-çурăк,

Е çиллĕм ытла та кăра.

Тĕсе уйракан техĕм çук-тăр:

Шурри те курнать пек хура.

Хĕрлехчĕ ĕнер хĕвелтухăç,

Хитрехчĕ хитре улмуççи,

Такам пырса сапрĕ пĕр ывăç

Хаярлăх вăрри — чун йӳççи.

Пĕр каç хушшинчех-ши йăл илчĕ?

(Усалăн вĕт вăйĕ — усал.)

Йăл-йăл çиçекен хĕвел пичĕ

Йăлттийĕ ун чух — çур пуса.

Пуçа усмаллаччĕ — усмарăм,

Çĕклентĕм çиллес çилĕпе.

Хаярлăх вăрри сапаларăм

Халь хам та вара çĕрĕпе.

Пуçа усмаллаччĕ...

Усмарăм...

Ку айăп та — ман айăпах.

Чĕр вăрă мĕн-ма сапаларăм —

Усаллăх вăрри... хам алпах...

1

Шурă каç. Лапка юр çăвать.

Чӳрече янаххи çумне таяннă Петр Андреевич пушанса юлнă шурă площаде тинкернĕ. Ун пуçĕнче халĕ нихçан уйламан темле уçăмсăр шухăшсем пăтранаççĕ. Вĕсем, пуçватмăш шухăшсем, хумсем евĕрлĕ, пĕр-пĕрне хăваласа иртеççĕ.

Пӳлĕмре урайĕнчен çур стена çӳллĕш çĕкленсе тăракан капăр сехет хăйĕн пĕр ĕнернĕ илемлĕ те çепĕç кĕввине янăратрĕ. Петр Андреевич, хăнăхнипе-и, аллинчи сехечĕ çине пăхса илчĕ те, чӳрече патĕнчен пăрăнса майĕпен, ирĕксĕррĕн тенĕ пек, сĕтел хушшине пырса ларчĕ.

«Вăт, Оля пепкем, паян татах... Çаплах йывăр выртать-çке... Кайса килесех пулать ун патне», — терĕ вăл хăйне хăй. Кĕмĕл йĕрсем палăракан йĕпкĕн хура çӳçне пӳрнисемпе тураса якатрĕ. Сĕтел çинчи Оля сăнӳкерчĕкне умнерех куçарчĕ те, çамкине сулахай аллипе тĕрелесе, хуп-хура чĕрĕ куçĕсене кăшт хĕсрĕ. Çав халлĕн вăл чылайччен хускалмасăр ларчĕ. Юратать Петр Андреевич хăйĕн чи кĕçĕн хĕрачине, тĕпчĕкне.

Ирхине ĕçе тухса каяс умĕн ăна арăмĕ — Серафима Акимовна — Оля ашшĕшĕн тунсăлхани çинчен икĕ хутчен те астутарчĕ. Çавăнпа Петр Андреевич каçкӳлĕм больницăна кайса килме хăйĕн вăхăтне епле те пулин йӳнеçтерме ĕмĕтленнĕччĕ. Чăннипе, арăмĕн астутарма та кирлĕ марччĕ, вĕт вăл хăй те ашшĕнчен хăпма пĕлмен чĕвĕлти «Кăвакал чĕппишĕн» — çапла чĕнеççĕ вĕсем килте Ольăна унăн сап-сарă çӳçĕшĕн — хытах тунсăхланă. Ара, çĕнĕрен çĕнĕ васкавлă ĕçсем сике-сике тухнă пирки миçе кунтанпа ĕнтĕ унăн аллисем хĕрĕн хитре кăтрашкисене лăпкаман. Паян та, акă, ĕçрен каллех хăй шутланă вăхăтра пушанаймарĕ. Ирхине ĕçе пырсанах вăл чи малтан татса пама палăртнă ĕçсене те вĕçне çитереймерĕ, Йĕтĕн комбиначĕн партбюро ларăвне кайма тиврĕ. Унта лару вăраха пычĕ. Таврăннă тĕле сĕтел çине çĕнĕ хутсем купаланнă. Вĕсемпе паллашнă вăхăтра ăна тата Мускавран янă хулăн пакет кĕртсе пачĕç.

Малалла

Çилсем, çулсем ялан кăра.

Вĕсем ман канăçа татаççĕ...

Васкать халь поезд,

Вагонра,

Çумрах, ак, салтаксем юрлаççĕ.

Тăван çĕршыв анли çинчен

Мăнаçлăх юррине тăнлатăп.

Совет салтакĕн куçĕнчен

Пит пысăк шанчăкпа пăхатăп.

Вĕсем ялан-çке вахтăра.

Салтак тумне хам та тин хывнă...

Атте ман иртнĕ вăрçăра

Пуçне Тăван çĕршывшăн хунă.

Атте...

Ялан, ялан манпа.

Ана нихçан манмастăп эпĕ.

Ун ячĕпе, хам ятăмпа:

«Пуласлăх сывă пултăр!» — тетĕп.

Çилсем, çулсем кăра, кăра...

Вĕсем ман канăçа татаççĕ.

Васкать-ха поезд.

Вагонра,

Çумрах, ак, салтаксем юрлаççĕ.

Пăлхавлă, çутă шухăшсем

Ман кăмăл хапхине уçаççĕ.

Ман евĕр, вагонри çынсем

Салтаксемпе пĕрле юрлаççĕ.

Кашни хăйне май ăнланать пурнăçа,

Кашнин хăйĕн ĕмĕт те шухăш.

Кăштах чакарас та тӳрккес курнăçа

Типтерлĕн шутлас-и пĕр хушă...

Этемшĕн этем нихăçан та ют мар,

Çынла пурăнса ăнлансассăн,

Йăхран та йăха сыпакан юнтымар

Ултав-суяпа тулмасассăн.

Нумай-и пулать-ха — куççуллĕ чунпа

Пĕчченлĕх умне чĕркуçлентĕм.

Ăша пусараймăн «хура хупкăчпа» —

Туссем ытларах та — çĕклентĕм.

Пĕчченлĕх юрри вăл аван — ушкăнра,

Пĕр пĕчĕк самант юрласассăн.

Пулса юлмасассăн ылханлă шăпа,

Чунпа ушкăнах туртăнсассăн.

Этемшĕн этем нихăçан та ют мар,

Çынла пурăнса ăнлансассăн...

Вăрçă инвалидне

Михаил Захарова халаллатăп

Вăрçăччен ман сăнăм капла марччĕ,

Çĕвĕ çукчĕ питĕм-куçăмра.

Кăтра çӳçĕм манăн тĕм-хураччĕ,

Сайралса шуралчĕ вăрçăра.

Куçăмсем ман хӳхĕм шĕл-кăварччĕ,

Çухрăмран паллаттăм çын сăнне.

Сирĕлми сĕм-тĕттĕм чатăр карчĕ

Вăрçă вучĕ манăн куç умне.

Вăрçăччен калаттăмччĕ эп купăс,

Тăвăл пек ташлаттăм вăйăра.

Çивĕч çамрăклăха тискер тупă

Илсе юлчĕ юнлă вăрçăра.

Пирĕнпе пĕр ӳсĕмсем нумайччĕ,

Тантăшсем нумайччĕ пирĕнпе.

Тантăшсем нумайăшĕ çухалчĕç,

Вăрçă хирне юлчĕç пуçĕпех.

Мул хуçи каллех урать, туятăп,

Сиккелет вăл вăрçă пуçарма.

Юнлă вăрçа хирĕç сасăлатăп,

Миршĕн хума хатĕр пуçăма.

Ярăмланчĕ ылтăн шуçăм,

Пур тавралăх ыйхăра.

Ман баян сасси çеç уççăн

Янăрать-çке шăплăхра.

Анлă Атăлăн сăнарĕ

Чĕрене хумхатнă чух

Саншăнах çунатăп мар-и,

Инçетри чи çывăх чун?

БАМ ӳссех пырать мăнаçлăн

Вĕçсĕр-хĕрсĕр тайгара.

Пурăнма епле хаваслă

Хамăр тунă хулара.

Юлташсем кунта хăюллă,

Сахал мар чипер хĕрсем.

Çук, сӳнмест эс чĕртнĕ çулăм,

Асăмрах сенкер куçсем.

Асăмрах сап-сарă çивĕт,

Шуçăм евĕр çутални.

Сансăр çут хĕвел те сивĕ,

Ăнлансамччĕ эс, савни.

Ĕмĕрех пĕрле пуласшăн

Эп шутлатăп ĕмĕтре.

Ĕсĕклет баян ачашшăн:

«Çит, пикеçĕм, инçетрен»