Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

халăхăм пуласлăхне

Çурçĕр

куç ӳкесрен

пĕр курăк çеçке çурчĕ

тав турĕ уйăх çутине

йăхне ĕрчетнĕшĕн

уй,

вăрттăнлăх пур ман:

çав çеçкене çурма

çӳреп

сар уйăх çути пек:

(эп — çурçĕр варринчи хĕвел)

Мал енне утатăп ĕнсепе,

тĕлленмешкĕн куçлăхпа выртатăп

ĕмĕрĕм — пĕр татăк

татăкĕ таран пăрта тăк,

мĕн утма мана тарай кĕпе;

телейли ӳтленнĕ кипкепе,

эп пур — тенкĕпе

ӳтсĕрленĕпин пурттенккепе

кепе,

мĕн унччен юласшăн эп эппе!

пăр та урăх ятлă вĕрире! —

кăшт кăна курасшăн ир ире —

тĕтре...

тĕтре...

тĕтре...

Ырă сăмах ылтăнран та хаклă,

Ку каларăш пырать авалтан.

Чăн та, пĕлтерĕшĕ унăн хăватлă,

Вăл çуралать ырă чун-хавалтан.

Ырă сăмахăн пур симĕ, сиплевĕ,

Вăл тĕрек кӳрĕ çынна амантсан.

Ырă сăмах çут тĕнче çути евĕр

Тăрĕ этем тĕнчине юмласа…

Ырă сăмах калама манас марччĕ,

Çут тĕнчери ыр çынсем пĕр-пĕрне,

Çак паха кăмăл та туйăм юмарчĕ

Ăшшăн çутаттăр этем ĕмĕрне.

Ыр сăмахпа пурнăçра пурăнасчĕ,

Кăшт хитреленĕ ун чух çут тĕнче!

Ыр сăмахпа ырă йĕр хăварасчĕ

Манăн, туссен-тăвансен чĕринче.

Пирĕн кӳршĕри Çеменсем анкартинче çĕр улми кăлараççĕ. Çемйипех тапса тухнă ĕçе. Ачасем те — Павăлпа Микиш, Уринепе Сашук — пысăккисемпе пĕрле тăрмашаççĕ. Çитĕнсе çитнисем кăлараççĕ, пĕчĕккисем пухаççĕ. Пуринчен те кĕçĕн Урине уйрăмах ларма-тăма пĕлмесĕр тăрмашать.

Çĕр улми кăларасси — сивĕ кĕркуннере те питĕ херу еç.

Пĕр кана ĕçлесен, Павăл Микишпе Сашука хăй патне чĕнсе илчĕ:

— Эсĕ, Микиш, хăвăн сылтăм аллупа пĕр харăсах миçе çĕр улми тытма пултаратăн? — ыйтрĕ вăл. — Эпĕ ав ывăçа виçĕ çĕр улми кĕртме пултартăм!

— Вĕттисене пухсан çирĕм те кĕртме пулĕ, — хуравларĕ Микиш. Хăй çавăнтах сылтăм аллипе вĕтĕ çĕр улмисем пухма тытăнчĕ.

Сашук та унран юлмарĕ.

Ак вуннă, — пĕлтерчĕ вăл тепĕртакран.

— Ман вун пĕр, — хушса хучĕ Микиш.

Арçын ачасем хушшинче мăйăр мăнăш çимĕç пухассипе ăмăрту хĕрнĕçемĕн хĕрсе пычĕ, пурте вĕтĕрех те вĕтĕрех çĕр улмисем шырама тытăнчĕç.

— Ман ывăçа вун пилĕк çĕр улми кĕчĕ! — терĕ савăнăçлăн Павăл.

— Манне те вун пилĕк.

— Мĕн тăватăр çак эсир? — ыйтрĕ ачасенчен амăшĕ.

— Хăшĕн алли пысăкраххине пĕлес тетпĕр-ха, — терĕ Павăл.

Малалла

Уйри çил пек эс халĕ пушă,

Никам сана курмасть, чармасть.

Чăрмантармасть никам пĕр хушă,

Курсам, санран никам тармасть.

Уйри çил пек эс халĕ пушă,

Никам сана нимĕн сĕнмест.

Чунра та темшĕн питĕ пушă,

Юлташ, тăван ниçта чĕнмест.

Уйри çил пек текех ан пул,

Çынпа пĕрле выля та кул.

Тус-тантăшпа эс ырă юл,

Чуна ан пустăр йывăр чул!

2010.11.10

Эх, çитесчĕ ман тăван яла,

Ярăнса урампала утасчĕ.

Çуллахи асамлă каçпала

Çамрăксемпелен вăййа тухасчĕ.

Алăран тытса чун варлине

Вăйă картине пĕрле тăрасчĕ.

Шăрантарнă майăн юррине

Харăссăн ура тапса ташласчĕ.

Хĕрĕх кун пек иртрĕ хĕрĕх çул.

Çул-йĕр юпленнине сисмерĕм.

Савнипе туссем ялта халь çук,

Пирĕн сукмака та пуснă эрĕм.

Хурланать халь чунăм çавăнпа.

Пур пĕрех тăван яла каясчĕ,

Çимĕк каçĕ çамрăк ял-йышпа

Шур кĕпепелен вăййа тухасчĕ.

Тамара мăшăрăма

Ăнланмастăн мана... Ан ăнлан.

Эпĕ çак çĕр çинче пурăнман.

Килнĕ пуль вăхăтлăх хăнана,

Юрăсем шăратма пĕр кана?

Саншăн ют çĕр çинче — эп курни,

Ăнланманлăх кăна — эп туйни.

Маншăн ют — курайманлăх тени,

Ĕмĕрлĕх чĕрере — юратни.

Çĕр çинче эс мана çухатсан

Тӳпере шырамашкăн ан ман:

«Йĕкĕреш» çăлтăр ушкăн çинче

Курăн ман сăнăма пĕринче.

Ыйхăра тĕллентĕм: эсĕ кайрăн

Пăрахса мана ют арçынпа.

Каласам, сана мĕскер эп турăм

Мĕншĕн тискерлентĕн чунупа?

Ăмсанса чӳречерен пăхатăп:

Утрăн унпала ыталанса.

Тавăрăттăм, çитейсен хăватăм,

Ал çинче кăна сана йăтса.

Çаврăнса пăхмасăр эсĕ утрăн.

Тен, пулмарăм та-и асăнта?

Тен, сана кураймăп ĕнтĕ урăх,

Пулмăп нихăçан ытамунта?

Кĕвĕçсе пăхса сывлатăп ассăн.

Сĕм хупларĕ шухăш-кăмăла.

...Тĕлĕкре манран каяс пулсассăн,

Вăрансан хăть таврăн каялла.

— Асатте! Асатте, теп! — йăлăнатăп эпĕ. — Пахчана йăпăртлăха тухам-и?

— Эс, ачи, тухма аванах пĕлетĕн-ха, анчах та йĕркеллĕ çӳреме ним тусан та вĕренеймерĕн, — ӳкĕте кĕмест асатте. — Енер те авă пĕр туратне чĕрсе антарнă. Мĕн тутине пĕлсе çиетĕн пулать-ха ăна, пиçмен улмана... Эпĕ, тепĕр тесен, улмине шеллеместĕп. Çимĕçе ăна çитĕнтерме çеç мар, татса çиме те пĕлмелле.

— Çук, малашне апла хăтланмăп, — çаплипех хăпмастăп асаттерен.

— Юрĕ, юрĕ, — тинех килĕшрĕ хайхи. — Тух та йĕркеллĕ пул.

Пахчара чылайччен уçăлса çӳрерĕм. Çӳресен-çӳресен, лаштра улмуççи айне пырса тăрсан, çӳлелле пăхса илтĕм. «Эх, пан улми, пан улми, силлес килет ним юлми», — такмакласах шутлама тытăнтăм хам. Часах ун-кун пăхкаласа улмуççине вуллинчен ярса тытрăм: «Асатте сисиччен силлес-ха кăштах...»

Куçа хупса, шăла çыртса ластăр-ластăр тутартăм пĕтĕм вăйран. Пĕр улми те ӳкмерĕ. Çирĕп лараççĕ: пиçмен иккен. Те панулми çиес килнипе, çăвар шывланса кайрĕ хамăн.

Çӳлерех улăхрăм та пĕр туратĕнчен уртăнса каллех силлерĕм. Шап! тутарчĕ сасартăк пĕр улмийĕ çамкаран, тепри — тутаран. Çĕре персе аннине сиссе те юлаймарăм. Тепĕртакран хыпаласа пăхатăп та — тутан çӳлти хĕрри пан улми пек хăпарса тухнă, çамка та пĕçерсе тăрать.

Малалла

Кала-ха Çеçпĕл… Кам сана тĕп турĕ,

Кам сутрĕ путсĕр вилĕм аллине?

Чĕрем калать: «Ăна пĕлет пĕр турă,

Е ват çăхан ас тăвĕ тупсăмне».

Пуçелĕкӳ — чечеклĕ Кашкăр Сăрчĕ,

Шухăшунта — тăван Касаккасси.

Ăс-тăнăма çак шухăшлав халь сырчĕ,

Юнашарах пек Çеçпĕлĕн сасси.

— Тăшман чее, асту, — тет лăпкăн Çеçпĕл.

— Эп çунтăм ун каварĕ айĕнче.

Пурнăçĕсем кăра, пурăннăçем çеç пĕлĕн

Пăтранчăк шыв пекех çавра тĕнче.

Утатпăр иккĕн, çуралать тăванлăх…

— Ман каймалла, çулсем ик еннелле.

Ырмарлăхăн пуçламăш — курайманлăх…

Кĕрешмесен эсрел çĕнет, елле.

Пиччем ан кай, тытар ака пуçне!

Тăсар малтан-мала çуракине.

Ирех тăрар та çут шурăмпуçпе

Курар Çĕн кун кулса хăпарнине.

Манпа вылярĕ уçă çил касси

Чĕрем вутне тем мур тума пăлхатрĕ.

Тăрать çаплах-ха Çеçпĕлĕн сасси

Шухăш-çуйа çурхи шыв пек тапратрĕ.