Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ки-как, ки-как! Сасă хурлăн

Пырса лекри кăмăла?!

Иртсе кайнă кайăк хурăн

Тĕкĕ ӳкрĕ пулмалла.

Тĕкĕ ӳкрĕ те — çухалчĕ,

Шурă пулчĕ-ши, хура!..

...Асап кӳнĕ çамрăк каччăн

Ячĕ мĕнлеччĕ вара?..

Ман юратнă кукамай Çĕрпӳ районĕнчи Вăрманкас-Кĕçтемĕр ялĕнче пурăнать. Каникул пуçлансанах эпĕ яла каятăп. Ялта уçă сывлăш, кукамайпа кукаçи картиш тулли выльăх-чĕрлĕх тытаççĕ, çулла пахчара тем тĕрлĕ пахча çимĕç, улма-çырла ӳстереççĕ. Кукамай калашле, савăнса кăна пурăн, ĕçлеме çеç ан ӳркен.

Ман кукамай кашни çуркунне хăй çуралнă тăван ялне, Урпаша, кĕçĕн хĕрĕ патне хăнана каять. Анчах та амăшĕ хĕрĕ патне пушă алăпа кайни пулман. Кăçал куккук евĕр чăпар чăххине пусма лартрĕ те хĕрне чĕпсем леçсе пама шутларĕ.

Тепĕр виçĕ эрнерен чĕпĕсем шимплетни мана питĕ савăнтарчĕ. Вунпилĕк чĕпĕ! Шăпах эпĕ ун чухне ялтаччĕ.

Чăпар чăхха кукамай витрене лартса çӳлтен тутăрпа çыхрĕ — текех вĕçсе тухса тараяс çук. Чĕпписене алапа пуçтарса тытрĕ.

Кукамай хăйне пĕччен çул çинче кичем ан пултăр тесе мана та пĕрле пыма чĕнчĕ. Эпĕ хаваспах килĕшрĕм.

— Кукамай, мĕншĕн чĕпписене амăшĕнчен уйăртăн?

— Амăшĕ вĕсене витрере таптаса вĕлерсе пĕтерет.

— Кукамай, чĕпписене мĕншĕн тепĕр витрене ямарăн? Кĕвентепе йăтса пыма мĕн тери лайăхчĕ...

— Вун пилĕк чĕппе сывлăш çитмест, пушă вырăн та ытларах кирлĕ. Витре тĕпĕнче пĕрне-пĕри хĕссе вĕлерме пултараççĕ. Çитменнине вĕсене пăчă унта. Çук, çук, Наçтук, чĕпĕсем витрере чăтаяс çукчĕ...

Малалла

Паллаймарăм ун чух эп ăна...

Вăл ун чух —

Ĕмĕт-кайăк —

Хĕп-хĕрлĕ çырлаччĕ.

Йĕкĕлтетчĕ:

«Çырла эп, çырла,

Татса ил-ха пĕр ывăç

Касиччен çут çурла».

Каярах

Ĕмĕт-кайăк —

Йăрăс пӳллĕ те шухă пăланччĕ.

Илĕртетчĕ:

«Пăлану эп сан,

Эп — пăлан,

Хăвала, тытса чар

Пултаратăн пулсан».

Е тата каярах

Ĕмĕт-каăăк —

Çутă уйăхăн çутă çутиччĕ.

Ӳкĕтлетчĕ:

«Çул çути эпĕ сан,

Кун çути,

Утăмла,

Усси çук

Кирлинчен ытларах шутласан...

Паллаймарăм ун чух эп ăна...

Ак, паян...

Шупка уйăхăн тĕссĕр çути...

Шух пăлан...

Ешĕл курăк çинче

Шух пăлан пусса иртнĕ хĕп-хĕрле çырла...

Александр Артемьева

Манмастăп темшĕн вăрманти яла:

юр кĕрчĕсем выртаççĕ питĕ хулăн.

Пӳрт тăрринчи çилпе выля-выля

чăштăртатать пек халĕ те кив улăм.

Мăч! мăч! хупатчĕ кăраççын лампи

кĕрен куçне ĕшеннĕ çын пек вĕçĕм.

Вулаттăмăр эпир те «Салампи» —

ку аппаран нумай çул пулнă кĕçĕн.

Паллаймăн ĕнтĕ тахçанхи яла:

тытать кил ăшшине те калорифер.

Çурт лартсанах, çынсем ăмăртмалла

шыраççĕ халь шуç тимĕр те е шифер.

Ку çĕнелӳ сăрне çухатасран

тасалтăр кивĕ улăм та асран.

Калас тени — ăшра капланнă туйăм,

çырас тени — чун çуратан сăмах.

Тăмасть харкашнă икĕ çын пек уйрăм

ик ăнлану пĕр-пĕринчен пачах.

Те юхăнтăм, те пуйрăм — сиввĕн писрĕм

ку ыйтуран: мăк-мак иккĕленӳ!

Çурхи тан тапнă пĕвелле, эп сисрĕм

вăй-хал та теветкеллĕ çĕкленӳ.

Чун пĕвине, пĕр татăлсан, кам чарĕ?

Ут мар — йĕвен тăхăнтарма май çук.

Кĕрлерĕ, юхрĕ — инçете васкарĕ

вăл хĕвелпе шевлеленсе çап-çут.

Татăличчен, малтан пĕве те шăп:

кайран чарма умне ма тăрăн? Хăп!

Пуху пухса шăпланчĕ учреждени,

ун пуçлăхĕ сăмах илет малтан.

Хăйне кура, вăл пысăк ĕç этемĕ:

анчах чунне кураймăн эс шалтан.

ÇитменлĔх, кăлтăк лăк-тулли — ан тĕлĕн

Çул çук хивре те тӳрĕ сăмаха.

Пылак чĕлхеллĕ йăпăлти çеç, пĕлĕн,

кунта мăнаçлă пуçлăхшăн хавха.

Пĕри сасартăк тăчĕ те чар! çурчĕ

ултавлă шăплăх чаршавне!

— Суя!

Тыттартăр суяна эсир туя...—

Кĕрлерĕ шыв пек учреждени çурчĕ.

Калать пулсассăн тӳрĕ сăмахне,

тарасапа виçеймĕн çын хакне.

Надя куçне уçрĕ… Йĕри тавра шăп. Сехет шаккани кăна илтĕнет. Шак-шак-шак! шаккать вăл. Хăй йĕрĕпе чупать. Надя хăвăрт тумланчĕ те урама чупса тухрĕ. Урамра — сывласа тăранмалла мар уçă сывлăш, илем, ирхи сывлăм. Ăçта унта ура тăхăнма — çара уран. Пахчари йывăç çулçисем тăрăх сывлăм пĕрчĕн — пĕрчĕн пĕр-пĕрин çине ӳкет. Надя кунта татах та тăрĕччĕ пулĕ те, анчах ăна амăшĕ чĕнсе илчĕ. Вĕсем иккĕшĕ пĕрле пӳрте кĕчĕç. Часах курмаççĕ çав амăшĕпе хĕрĕ пĕр-пĕрне. Калаçмалли те нумай, вăхăчĕ вара…

Вăл хăй йĕрĕпе чупать. Анчах Надя пиллĕкмĕш класра вĕренетчĕ. Ăна вăл паянхи пек астăвать. Нина Александровна пурне те класра пухрĕ те похода каясси çинчен пĕлтерчĕ.

Тепĕр кунне ачасем тăхăр сехет çитиччен шкул умĕнче пуçтарăнчĕç. Çирĕммĕшĕ те кунта. Вовăпа Ваня мечĕксем илнĕ. Даша, тенисла выляма юратаканскер, ракеткăсем рюкзака чикнĕ. Дима палаткă та илнĕ.

— Пурте çитрĕç пулĕ. Сывлăх сунатăп, ачасем, — терĕ Нина Александровна.

— Пурте , — хуравларĕç ачасем.

— Ачасем, эпир паян канма Айхал шывĕ хĕрне каятпăр. Пурте килĕшетпĕр-и ? — ыйтрĕ учитель.

Хирĕç хуравлакан пулмарĕ. Хирĕçлеме тата — унта шыва кĕме пулать вĕт-ха. Çапла вара пуçтарăнса вĕсем Айхал еннелле утрĕç. Çитсенех Нина Александровна шыв хĕрринче мĕнле тытмаллине аса илтерчĕ. Эпир кăштах канса илтĕмĕр. Арçын ачасем лармалли вырăнсем хатĕрлерĕç, хĕр ачасем вара сĕтел çине мĕн пуррине лартрĕç. Апатланма кунта питĕ аван. Çут çанталăкра пур апат-çимĕç те тутлă. Анчах ачасем сĕтел хушшинче нумай лармарĕç, выляма тухрĕç. Мечĕксем илни аван пулчĕ, арçын ачасем футболла выляма кайрĕç. Хĕр ачасем те вĕсенчен юлмарĕç. Нина Александровна та пĕрле.

Малалла

Пĕр ир Шăши шăтăкран тухнă та

Чупкаласа çӳрет сулхăнта.

Ăна курах каять кĕтӳри ват Сурăх.

— Хӳри çине пус, ан кăшкăр урăх! —

Тесе кун патне чупаççĕ лешĕсем.

Ват Сурăх Шăшине вĕçертсе ямарĕ,

Акă кĕтӳ пăлханма пуçларĕ.

Пурте Шăши курма чупаççĕ,

Тĕрткеленеççĕ, пĕр-пĕрне чышаççĕ.

— Хуллен! — тет ват Сурăх.

— Ма пит тăрăнатăр?

Ан тĕртĕр мана, Шăшине тартатăр!

— Пучах касаканни мар-и ку? Пăхăр-ха! —

Тет пĕри.

— Çавă, çавă! — тет тепри. —

Çак ĕнтĕ картари выльăха

Пучахсăр улăм çитерет,

Вăл темле сăтăр тума та ĕлкĕрет.

Çавăншăн ăна

Хĕнес пулать кăна!..

Пурте килĕшеççĕ унпала.

Тилĕ тус килсе тухать, калать:

— Тăвансем! — тет йăвашшăн, —

Итлĕр, эп сире çакна каласшăн:

Йывăр ĕç мар вăл Шăшине хĕнесси,

Анчах кама пулĕ-ха ун усси?

Шăшине ăса кӳртеймĕр хĕнесе,

Улăмпа хăварăр çеç витсе...

Лешсем чупсах ĕçле пуçлаççĕ,

Шăши çине купаланă улăмне

Малалла

Трактор пырать урампа,

Хуплать хăлхана хулăн сасăпа.

Вăл иртнипе айри çĕр чĕтренет,

Кĕрлевĕ таçтанах илтĕнет.

— Чим! — терĕ Качака. — Чим, халăха

Çак Трактор мĕнпе юранă, калăр-ха?

Чарăнмасăр мухтать ăна пирĕн халăх,

Мĕн тунă вăл çын хăйне мухтамалăх?

Мĕнле чыс тăвĕç-ши тата малашне?

Калас пулсан тĕрĕсне —

Хапи кăна çак Тракторăн,

Кĕлеткинчен хăраса тармалла,

Курăр — епле пырать вăл çулпала:

Тимĕр шапа пек шăвать аран-аран.

Эп ăна пырса сĕкем те пур вăйран,

Таçталлах ыткăнтарса ярам, —

Качака çапла каласа —

Тракторĕ инçех кайиччен

Вăрăм сухалне сулласа

Чупа пачĕ унăн хыçĕнчен.

Ак вăл Трактора хуса çитет,

Виç хутчен хыçран пырса сĕкет.

Тракторĕ шăвать шав малалла, —

Пăрăнмарĕ вăл аяккалла.

— Тăхлачă! — тет Качакана ват Сурăх, —

Итлесемччĕ, Трактора ан çулăх,

Эс сĕкнипе хăнк та вăл тумарĕ,

Асту, хăй сана сиенлеме пултарĕ...

Çук! Качака кĕмерĕ ӳкĕте.

Ак вăл малалла чупса кайрĕ те

Икĕ уран тăрса мĕнпур вăйĕпе

Малалла

1

Çутă кӳлĕ хĕрринче те,

Пĕр уяр каç, çĕрĕпех

Вăхăта ахаль ирттертĕм

Эпĕ пулăç хĕрĕпе.

Темĕн тĕрлĕ ӳкĕтлерĕм,

Калаçтартăм кăлăхах...

«Илсе пар мана эс, — терĕ

Сар хĕр, — ылтăн уйăха.

Пултарсассăн — пулăп сан,

Унсăр — тусăм тесе ан чĕн».

Мĕн тăвас ман, калăрсам?..

Сар хĕр кайрĕ. Уйăх анчĕ.

2

Кăмăл тулчĕ, хĕпĕртерĕм:

Ешĕл вĕтлĕх хĕррипе

Çурçĕрччен çӳрерĕм эпĕ

Пĕр сунарçă хĕрĕпе.

Шăпчăк юрă кĕвĕлерĕ,

Алă çупрĕ сар çăка.

«Тытса пар мана эс, — терĕ

Сар хĕр, — çавă шăпчăка.

Пултарсассăн — пулăп сан,

Унсăр — тусăм тесе ан чĕн».

Мĕн тăвас ман, калăрсам?..

Шăпчăк тарчĕ. Хĕр хурланчĕ.

3

Хырлăха юри эп тухрăм, —

Пĕр уçланкă хĕррипе

Утрăм — тутлă кĕтмел пухрăм

Эпĕ тимĕрç хĕрĕпе.

Вăл мана кулса каларĕ:

«Пĕр хĕртмесĕр тимĕре

Ни аваймăн, ни тăсаймăн, —

Малалла