Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

…пур шухăша пĕрле те шухăшласан,

ик куçăмран та куççуль, ай, тан юхать.

Чăваш халăх юрринчен.

Кируш такам макăрнă сасса илтсе вăранчĕ, тĕртсе тунă çивиттие хăй çинчен сирсе тăнларĕ. Унăн ăшă тӳшек çинчен тăрасси килмерĕ. Вăл пуçне минтер çинчен çĕклесе ыйхăллă куçĕпе тĕпел еннелле пăхрĕ. Сĕтел пуçĕнче амăшĕ салма татса тăрать. Кил-картиш еннелле каснă чӳрече патĕнчи вăрăм сак çинче мучăшĕ ларать. Вăл вĕсем патне час-час килкелесе каяканччĕ. Паян мĕншĕн-тĕр тумтирĕпех ларать, пуçĕнчи карттусне хывса аллипе тытнă та тем çинчен калаçать. Арçын ача вĕсем калаçнине итлесшĕн пулчĕ, анчах мучăшĕ темшĕн çурма сасăпа калаçать. Вăл унран мĕн-тĕр пытарса калаçнă пек туйăнчĕ ăна. Çирĕм пилĕк çул ытла хĕсметре пулнă мучăшĕ сак çинчен тăрса: «Кин, илсе килме Кукăркӳль пульницине каятпăр», – терĕ алăк патнелле утса.

Ялтăрман, пăяхăшĕ тухса кайсан, куçĕ вĕри куççульпе тулчĕ. Хăйне лăпкăн тытма тăрăшсан та куççульне чараймарĕ: йăпăр-йăпăр пичĕ тăрăх тумламăн-тумламăн юхса анчĕ, чăтаймарĕ – ӳлесе ячĕ. Амăшĕ кăшкăрса макăрни чĕрине çĕмрен йĕппи пек тирĕнсе çурать. Кируш вырăн çинчен тăрса ун çумне пырса тĕршĕнчĕ. Вăл амăшĕ чунтан хурланса макăрнине астумасть. Унăн пичĕ тăрăх тумлакан куççуль тумламĕсем çамрăк ачана хурлантарчĕç. Амăшĕн шурса кайнă сăн-пичĕ ăна шухăша ячĕ, анчах та вăл мĕншĕн татăлса макăрнине ывăлĕ чухлаймарĕ.

Малалла

Темле асамлă курăну пăлхатрĕ пек ăша:

умра вуншар чĕлхепеле калаçакан пасар.

Тем тĕрлĕ çимĕç шăршипе пылланнă сывлăша

рехетленсе сывлатăп эп: çăтмах та кирлĕ мар.

Илекене тавар сĕнсе, сутуçă куллипе

туртать пек кăчăк пур çĕртен шăв-шавлă павильон.

Казах, уйгур, узбек, тутар е кăркăс çыннипе

вĕркет пек, тусăм, ку тĕлте халь тепĕр Вавилон.

Ара, чăнах та ку çапла: чăн туслăх ӳсĕмне

кунтах пĕр нимĕç вырăса пĕлтерчĕ ал тытса.

Ăçта эп? Тен, Европăра? Иккĕленӳ сĕмне

казах хĕвелĕ сириччен тăратăп кăшт хытса.

Эп — Азире!..

— Аш каниччен ĕç кăмăс эс, жолдас,

тутан сар уйăх пек çавра дыньăсене, хак пар.

Пиçсе çитет кăвар пекех вĕри шашлык та час,—

сăйлать казах каччи мана пит йӳрĕк те вăр-вар.

Çĕршер карттус та шĕлепке, чалма та тӳпеттей

умра пĕрмай мĕлтлетнĕрен куçпуç та чарăлать.

Çак самантра тĕнче çути юмахринчен тетте,

вăл йăрăм-йăрăм арбузсен пылакĕпе тулать.

Ак хĕрлĕ питлĕ, чăмăркка панулмисем çине

Малалла

Çил ачисем, час-час кĕре-кĕре,

калаççĕ сĕрме купăс мăрьере...

Çĕрле сĕм тӳпере сив уйăх ишĕ.

Кикак! кикак! хуркайăксем куллен

вĕçсе саланчĕç кăнтăра çуллен —

хурланчĕç пуль тăван çĕртен кайнишĕн.

Сас кайрĕ вăрманта таçта çити...

Выртса канма-шим сарнă çивитти

çулçăсемпе ĕшенчĕк сĕм вăрманăм?

Сас-чӳсĕр хир те шухăша ярать,

ĕçчен тусăмсене астутарать:

çитес çулччен, уй-хирĕм, канăн, канăн...

Каç ĕмĕлки тухать те йăпшăнса —

кӳтет çĕр пичĕ сивĕпе шăнса,

тĕксĕмленет хура шăналăк карнăн.

Аçта пăхатăн — хĕл паллийĕ пур:

шур лĕпĕш пек вĕçет пĕрремĕш юр —

хĕле кĕтсе тавралăх кăвакарнă.

1

Хĕрсех пураççĕ платниксем пура,

турпас çеç сирпĕнсе тăрать чăл-пар.

Çак килĕшӳллĕ сăн, хăйне кура,

ман шухăш тĕввинчен ярать тымар.

Касатпăр та чутлатпăр япалан

кĕлеткине ăсталаса час-час.

Ĕçлетпĕр йышпалан та ялпалан

паллах, сăлтавсăр сирпĕнмест турпас.

Асăрхама пулать ку ушкăнрах

пуш параппан çапан çăмăлттая.

Турпас нумай та — çук усси унра,

вăл пурнăç йывăçне ярать сая.

Турпас купи çеç хăварсан çĕре,

вăл мĕн тума çуралнă тĕнчере?

2

Çурт-йĕр турпассăр çĕкленмест çӳле:

ку маншăн аксиома яланах!

Ват йăмраран ял варринчи кӳлле

сăн ӳкнĕ пек, вăл кĕнĕ йăлана.

Турпас кирек мĕнле ĕçре те пур:

Тĕлĕнмелли те тупăнать, чăнах.

Кун ыйтăвне ăспа «чутлан» маттур,

куран çынна «савалакан» çыннах.

Каç-каç çыру cĕтĕлĕн хушшине

ларатăп та — тĕп шухăша шывра

йĕрленĕ пек — çырулăх нушине

Малалла

Кĕркунне. Çĕрле. Тĕттĕм.

Пĕр ял. Сас-хура çук. Ял-йыш çывăрнă.

Майпе, майпе, урам хапхине уçса, пĕр килтен урама тухрĕ йăпшăнса пĕр çын.

* * *

Унталла-кунталла пăхкаларĕ. Карта çуммипе утса пырать ку.

* * *

Пĕр кил тĕлне çитрĕ. Пӳрт çумне пычĕ. Хапхи енчи кĕтесе, пĕр пĕрене пуçне, шак-шак, шаккарĕ виçĕ хут.

* * *

Пăртак тăнласа тăчĕ. Хапха патне пычĕ. Пĕчĕк калинккене, хăлăпĕнчен çĕклерех уçса, ку киле картишне кĕчĕ. Ура вĕççĕнтерех утса, ик аллипе хыпашлакаларах пырса, алкумне ухрĕ вăл.

* * *

Пӳрт алăкне виç хут шаккарĕ. Каллех пăртак тăнласа тăчĕ. Сас мĕн илтĕнмерĕ. Алăка тĕртсе пăхрĕ кăшт. Алăк уçăлчĕ. Пӳрте кĕчĕ ку çын. Алăка хупрĕ майпе.

* * *

Пӳртре тĕттĕм. Пăртак кăна кантăксем курăнаççĕ.

Ерипе чĕнет ку çын: — Ман килес, Улю кин. Кин, Улю кин! Эп килтĕм те-ха... Çывран пулĕ эс; ан хăра-ха çĕрле килнĕрен, — тет пӳрте кĕнĕ çын.

Анчах ку çын сассине хирĕç тĕттĕм пӳртре никам та чĕнекен çук.

Малалла

Иеллĕ те йĕрĕхлĕ сулăнкă-лакăм,

Учук çырмисем, сакăлта вар-васан...

Эп мар сире саврăм, эп мар халапларăм,

Ача-пăчана сирĕнпе хăратса.

Хĕлле çил-тăманлă, çулла сĕм тусанлă,

Ялан арçуриллĕ çулсем те йĕрсем!

Эп мар сирĕнпе хуйхă-суйхă пусарнă,

Сăвва-юррăма сире май ĕнерсе:

Кĕрпе кĕрен-сарă, çулла йăлтăр ешĕл,

Ялан ӳхĕлле çӳçенен сĕм вăрман!

Эп мар кайăку сан, эс мар чĕрене шел,

Эп мар канлĕх суннă сана çывăрма.

Анчах çав тĕлленчĕк çĕршывăн сăн-пичĕ

Пĕртемлĕ çанталăк вăййи-тĕррисем —

Суранăм мана паян кун аса килчĕ,

Чĕре варрине çĕçĕлле тирĕнсе.

Мĕн чухлĕ тискерлĕх, мĕн чухлĕ суялăх,

Мĕн чухлĕ айванлăх! (Ан ил йывăра).

Паян тата манăн сана, чăтăм-халăх,

Ыйху тутлă пултăр", — теес-ши вара?

Эп мар сан пуçелĕк, эп мар сан вителĕк,

Çемçе тӳшекне те эс ан кĕт манран.

Сана эпĕ сиплĕ вĕлтрен пек вĕтелĕп:

Ĕçчен ал-уру сан сахал хăпарман.

Вĕтелĕп те — хам та эп канăç пĕлеймĕп,

Малалла

Кĕрхи йĕпе-сапаллă каç

Çилсем лăкаççĕ алăка,

Чӳречене... Лăкаччĕрех!

Симпыл вĕрет кĕрекере.

Тăхтавлă сыпкăмсемпеле

Ăна, кичемлĕхпе пĕрле,

Ĕçетĕп эп. Ĕçеп пĕччен,

Инçе хам тенĕ çынсенчен:

Инçе ачалăх туссенчен,

Яш тантăшăмсенчен инçе,

Инçе хам çамрăклăхăмран,

Хавасăмран, шухлăхăмран;

Инçе çитмен ĕмĕтсенчен,

Телей пек илĕртен чечен

Юратуран, сив мухтавран —

Инçе, инçе, эп... катара!

Сиктĕрме

Каллех палланă евĕрсем —

Ĕлĕкхиллех, чĕп-чĕррĕнех

Асилĕнче — кĕвве кĕрсе

Ыраттараççĕ чĕрене.

Каллех, çак кантăкран пăхса,

Апрель тумлавĕпе пĕрле

Юхтар — ăшра — куççуль: тасан.

Ачан, кĕл тунă евĕрлех.

Каллех — йĕпе тротуара

Вăл халь тиркемĕ тесе,

Сăна, итле те тух, вара —

Йăван тирпейсĕр кĕтесе!

Эс марччĕ пĕрремĕш, эс мар юлашки, тен...

Паллах, кунпала каппайни килĕшмест.

Анчах ку таран эс манран юлман шит те,

Пĕр çавăншăнах çак сăвва тивĕç эс.

Ăçта эп пырсан та — çĕршыв ал тымарĕ

Тапатчĕ ман сисĕмсĕр мар ӳтĕмре.

Анчах никам майлă та чунăм выртмарĕ:

Сан хыççăн пурне те тиркет пек чĕре.

Кĕслен эп пуçларăм, сăрнайăн ĕнертĕм,

Эп пултăм трибун халăх ушкăнĕнче.

Анчах сан çинчен калаймарăм пĕрне те,

Эс шав ман ăшра пурăнаттăн пĕччен.

Пуçтах тĕнчекасмăш, хастар çул çӳревçĕ,

Сăрлавсăр артист, ывăнми çăмăлттай —

Эп куртăм йăлтах: çил ман витĕр вĕретчĕ,

Лӳшкетнĕ сив çумăр мана хăмăлта.

Эп аслă çулсен хĕрринче çĕр каçаттăм

Сурат çумнелле йăпшăнса сăввăмпа.

Мĕскер эп тĕнчешĕн? Тусан пĕрчи, атом.

Анчах эс хистеттĕн: шыра çĕн шăпа!

Эп пулăçăсен киммипе Атăл урлă

Вашлатнă, çунан вутсене виртлесе.

Эп пулнă хаваслă, салхуллă та пулнă,

Сана, ăшăмри пĕр сана итлесе.

Малалла

Пĕлĕт хăмăр, çилĕ — хирĕç,

Куç уçма çук сăлпăран.

Вак пăрсем тăхлан пек тиврĕç

Пĕрчĕн-пĕрчĕн çамкаран.

Хăçанччен хур курĕ нурĕк,

Килсĕр-çуртсăр пуçăм ман?

Хăçанччен кастарăп-çӳрĕп

Е утпа эп, е çуран?

Пăх-ха, лавăç: курăнмасть-и

Хăй çути тавраш малта?

Пур-и, лавăç, улăм ластăк

Ĕшенсе килен ута?

Пур-и санăн пĕлĕш-тантăш

Çак çĕршыв тăрăхĕнче?

Ăшăнасчĕ те халь ман кăшт,

Хырăм та хыр тăрринче.

Кĕл çине — шултра паранкă,

Ума — çутă сăмавар...

Кӳр-ха, лавăç, юрттарам-ха,

Тилхепе мана тыттар.

Пĕлĕт хăмăр, çилĕ — хирĕç,

Куç уçма çук сăлпăран.

Вак пăрсем тăхлан пек тиврĕç

Пĕрчĕн-пĕрчĕн çамкаран.

Мĕн хыпар-ши, мĕн хăмар-ши, —

Телефон юпи улать:

Ĕмĕтри телейĕм мар-ши

Е инкек картлать çула?

Ăçтарах эс, пуçăм выртăн:

Аташса çĕтнипеле,

Чĕмере лексе е ыррăн —

Сарăмлах-ши вилмелле?

Малалла