Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Атте кашни çĕнĕ çулах вăрмантан пысăк чăрăш илсе килетчĕ. Лапсăркка мăн тураттисене силлентерсе пӳрте кĕнĕ чухне хăй те Хĕл Мучи пекехчĕ. Мулаххай тăхăннăскер, çăматăпа, кĕрĕкпе - шап-шурă юр айне пулнă та - асамлă юмахри евĕр курăнать. Акă вăл алăкран кĕчĕ те лăстăр-лăстăр силленчĕ, шăпăр илсе юрлă çăматтине шăлса тасатрĕ. Сип-симĕс чăрăшĕ вара пурт тулли саркаланать, уçă сухăр шăрши сарать. Эпир пурте аттене сырса илтĕмĕр, ун тавра сиккелетпĕр. Вăл вара эпир савăнса кĕтнĕ чăрăша мачча каштинчи тимĕр çекĕлтен çыхса çакрĕ те тунине шыв витрине лартрĕ. Эх! Вăрр та вăрр çавăратпăр чăрăша! Унпа пĕрле тĕнче çаврăнать тейĕн!.. Куç умĕнчех капăрланса-шукăльленсе пырать вăрман пики. Атте чăрăш тăррине хĕрлĕ çăлтăр лартрĕ. Эпир Çĕнĕ çул теттисене чăрăш çине çакма пикентĕмĕр. Шăп çав вăхăтра анне те çитрĕ - шурă хутаçпа Çĕнĕ çул кучченеçĕ илсе килнĕ. Эпир канихветсене хăшне çăвара хыпатпăр, хăшне елка çине çакатпăр... Асанне урайне тĕк тӳшек, минтерсем сарса хучĕ. Эх! Кушакки-путекки пурте пĕрле чăрăш тавра кача-мачи хуçатпăр... Чăн-чăн Çĕнĕ çул вара çĕрле пуçланать, эпир ăна çапла выляса-кулса кĕтсе илтĕмĕр те çĕрле чăрăш айĕнчех çывăрса кайрăмăр. Эх! Мĕн тери телейлĕ те асамлă ачалăх!.. Чунри илем кĕтреленсе, çут çăлтăр çумăрĕ пек çуса пĕтĕм чуна илемлетет... Çĕнĕ çул - асамлă уяв.

Малалла

Хальхи пекех ас тăватăп:

Мускав хули... театрта

"Амалия" роле вылятăп,

Çап-çамрăк хĕр ун чух тата.

Чечек çыххи спектакль хыççăн

Тыттарчĕ каччă йăл кулса.

Пĕрре курсах хама-хам вĕçнĕн

Туйса эп илтĕм, ăнланса.

"Ăçтан эсир?" - тесе ыйтсассăн,

Вăл хуравларĕ: "Пушкăртран".

"Эсир тата?..." - тĕпчет хавассăн.

"Чăрăшкасси ятлă ялтан.

Йĕпреç районĕнчи илемлĕх

Кӳрет савса чăваш çĕрне..."

"Э... вăн ăçтан çак илĕртӳлĕх..." —

Тесе вăл тăсрĕ сăмахне.

Яту — Кирилл, Надежда эпĕ,

Ик ят — ик çын, тен, Тур çырни?

Шупашкарта вĕреннĕ эсĕ,

Артистка эп - пулас савни.

Илемлĕ туйăм ман çуралчĕ,

Таса, çунатлă юрату!

Сана курсан чĕрем юрлатчĕ,

Савăнтаратчĕ яш утту.

Çыравçă Ираида Нарс та

Хăна туса иксĕмĕре

Пиллерĕ. Хушрĕ вăй, çунат та

Чунран килĕштерсе пире.

Çулталăк алла-аллăн савăк

Утса çӳренĕ урампа

Мĕн чухлĕ эс пĕлеттĕн сăвă!

Малалла

Аякран килсен ăш çумăр,

Аслатийĕ кĕрлесен,

Хăрамасăр утрăн çуммăн

Урама илем кӳрсе.

Сунчăк карăнчĕ пуç çийĕн...

Çул çинчи кӳлленчĕксем—

Çук иккен! — Пăхмарĕç сиввĕн,

Иртнĕ майăн ик этем.

Аслати те мăкăртатрĕ,

Кĕр! кĕрлерĕ те — самант

Пĕлĕт тăрăх тăкăртатрĕ

Урапи леш урама.

...Çак ӳкерчĕк тухрĕ чĕррĕн

Ас илсессĕн çав куна

Сан та эрешленĕ тĕрĕ —

Евитленĕ самана.

Пăхсам, пăхсам эс, вулаканăм,

Самантлăха чунпа та канăн,

Тăван тавралăха сăна:

Куратăн-и, епле илемлĕх,

Чĕре таппи — черчеккĕ хĕлĕх -

Асамлăх кӳтĕр-и сана!

Чĕнет, туртать, ем-ешĕл ырлăх:

Уй-хир тавра — мăнаçлă хырлăх,

çиçет çӳлте кăвак тӳпе...

Кашни кĕтес хăй евĕр капăр:

Çăл куç кĕвви, тӳпемлĕх, тапăр

Çыран пехетнĕ — кĕтӳпе...

Лаша курсан, чĕре хĕмхемлĕ

Нихçан манми ӳкерчĕксемлĕ

Ачалăх, çамрăклăх умра.

Мĕскер пытарăн, ял сăнарĕ

Ăша ялан, ялан çунтарĕ —

Вăл пысăк чыслăхра-сумра.

Тăван кĕтесĕн çут пехилĕ

Ытарайми тăри сассиллĕ,

Пиллерĕ хăйĕн хăватне.

Ăна манмарĕ чун йыхравĕ,

Çаплах хĕрӳллĕ ун янравĕ:

Çӳлте тытас ял-йыш ятне!

...Ăшпиллĕх чĕререн каймарĕ:

Мĕнле тивлет — тĕнче капмарĕ!

Ытамĕ ăшшăн çупăрлать.

Çăва аса илетипĕр тавлăн,

Анчах утан ытла васкавлă,

Самант — иртет те çухалать...

ВЫЛЯКАНСЕМ:

Асламăшĕ

Женя, 10 çулти хĕрача

Таня, 14 çулта

Марье кинемей

Ваня, 5 çулта

Ачасем.

Ял урамĕ. Пӳрт умĕнче чечексем. Сак çинче асламăшĕ, Женя, Таня лараççĕ. Ачасем пытанмалла выляççĕ.

Женя: Асанне, хаçатра "01" викторина-конкурс тухнă. Эпĕ сочинени çырса ярасшăн, юмах та çырма юрать. Эсĕ юмах пĕлетĕн пуль, каласа кăтарт-ха.

Таня: Эпĕ те пĕлтерĕве вуларăм-ха, хутшăнас кăмăл пур, репортаж çырас тетĕп.

Женя: Мĕн вăл репортаж?

Таня: Репортаж вăл — хаçатра е радиопа журналист хăй мĕн курнине çырса е каласа кăтартни.

Асламăшĕ: Пушар — чи хăрушă инкек. Ун пеккинчен Тур сыхлатăрах.

Таня: Асанне, чăнах та, юмах ярса кăтарт-ха, пирĕн итлес килет.

Асламăшĕ: Юрать, каласа парам эппин, мана кукамай каласа панăччĕ.

Женя: Ачасем, килĕр, асанне юмах каласа парать. /Ачасем пуçтарăнса лараççĕ./

Асламăшĕ: Пурăннă тет ĕлĕк-авал пăр ĕçчен халăх. Вĕсем тыр-пул акнă, выльăх-чĕрлĕх усранă, кĕмĕл тумлă халăх тенĕ вĕсене, кĕнеки те пулнă вĕсен, ылтăн сас паллисемпе çырнăскер. Пĕррехинче вĕсем çине аçтахан тапăнать, килĕ-çуртне çунтарать. Кĕнеки те çавăн чухне çунса каять. Çынсен пурнăçĕ йывăрлансах çитет. Чылай çул иртсен çак сĕршывра Улăп ача çуралать, сехетсерен, минутсерен ӳссе пырать. Çынсене аçтахан хирĕç кĕрешме вĕрентет. Вăл пулăшнипе çынсем Сар кун çĕршывне çитеççĕ, аван пурăнма пуçлаççĕ.

Малалла

Шăнтать ĕнтĕ кунсерен,

Çитрĕ ĕнтĕ кĕркунне.

Вĕçен кайăк сассинчен

Хуйхă кĕрет чĕрене.

Карти-карти кайăксем

Вĕçет тинĕс леш енне.

Тăхăннă йывăçсем

Пурте сарă тумтирне.

Хĕвел кулать сайрарах,

Шăрши пĕтнĕ чечексен,

Иерсе яре ак часах

Кĕркунне те вăрансан.

Ешĕл вăрман айккипе

Çырма юхать кĕрлесе,

Хĕвел çути шывĕпе

Вылять тĕрĕ тĕрлесе.

Таса çырма ăшĕнче

Кăвак пĕлĕт явăнать.

Мĕнпур, мĕнпур çут чĕнче

Ташлать, сикет, савăнать.

Ачаш кăна ачам пур,

Пĕртте хăпа пĕлмерĕ.

Апат çисе ларнă чух

Аран çилĕ килмерĕ.

«Çыру пĕлме, çын пулма

Ялти шкула яр-ха, — тет. —-

Çыру пĕлни мĕн тума

Кирлĕ çынна, атте?» тет.

— Ачам, ачам, ан йĕтет,

Илтес кунта ху илтĕн,

Хут вĕренни уссине,

Хут вĕренсен, ху пĕлĕн.

Çитес çула çитсессĕн,

Пăртак ăс-пуç кĕрсессĕн,

Ярăп акă сана та

Ялти шкула ăс пухма.

Турă хушсан, çын пулсан,

Курăн Чĕмпĕр хулине.

Ентĕ, ачам, самана

Елĕкхи мар кучуне.

Елĕкчĕ вăл, ĕлĕкчĕ,

Урăх тĕслĕ ĕмĕрччĕ.

Тырă-пулă пит пулнă,

Тырă акма çĕр пулнă.

Емĕр иртнĕ ĕç çинче,

Еç иртсессĕн — ĕçкĕре.

Анчах тĕрлĕ хуйхă та

Пайтах пулнă-çке тата.

Тухатмăш та тухатать,

Юмăçĕ те хăратать,

Aсамçăсем асаççĕ,

Ача-пăчана пăсаççĕ.

Вырăссем те вĕсене,

Ырă сунса, вĕрентме

Ачисене илеççĕ,

Ашшамăшне йĕртеççĕ.

Тарăхтарать таркăн та,

Вархурах та — вăрманта.

Тĕрлĕ усал-тĕселрен,

Тĕрлĕ усал чирсенчен

Малалла

Вăрçă хыççăнхи çулсенче выçăпа

вилнĕ Çĕньял ачисене асăнса

Паян, каçхи апат вăхăтĕнче, пирĕн каллех çăкăр çитмерĕ. Çакăншăн мана ӳпкевлĕ сăмах тиврĕ.

— Тĕлĕнетĕп санран, Еля, — терĕ манпа пĕрле пурăнакан юлташ хĕр. — Мĕнле йăла вăл: эсĕ апат хатĕрленĕ кун яланах çăкăр çитмест? Кулăшла этем, вунă пус укçуна шеллетĕн-и?

Çапла айăпланине хирĕç эпĕ нимĕн те чĕнеймерĕм. Ăнлантарса пама пултараттăм-ха...

Эпир хулара общежитире пурăнатпăр. Паллах, пирĕн выльăх таврашĕ çук, апат-çимĕç юлашкине кăларса пăрахатпăр. Çăкăра ытлашши илсен, вăл хытса каять, хытнă çăкăра çиекен çук. Çăкăра кăларса пăрахма ман алă çĕкленмест. Çавăнпа мана апат пĕçерме черет çитнĕ кун ытлашши çăкăр илесрен сыхланатăп эпĕ.

Çăкăрпа çыхăннă кунсем ман пурăнăçа хăйне уйрăм тапхăр пек кĕре-кĕре юлнă.

Сăмахран, акă...

* * *

Анне мана çуллахи пĕр ирхине кăвак çутăллах вăратрĕ те çапла каларĕ:

— Инвалидсене кăçал хăмăл айне çултараççĕ, тет. Пирĕн Лисукăн ялан пуçĕ çаврăнать. Райун пульницине çавăтса кай-ха ăна, тухтăрсене кăтарт. Тен, Лисука инвалид тăвĕç, вара эпир хăмăл çулăпăр, улăмлă пулăпăр. Ĕнесĕр пĕтетпĕр эпир.

Малалла

Пилеш хуппи

Тăр çуллахи каçхине

Вĕри сывлăш уçăлчĕ,

Кунĕпеле ĕçлекен

Тĕнче шăпах лăпланчĕ.

Сайраран çеç катаран

Карăш сасси илтĕнет,

Вал та пăртак картлатсан,

Чарăнать те тĕлĕнет.

Пĕлĕт çинчен çăлтăрсем

Çынсем çине пăхаççĕ,

Хутран-ситрен вĕттисем

Пытанмалла выляççĕ.

Кăвак пĕлĕт чатăр пек

Çăлтăрсенчен çултерех.

Авăс çулçи майĕпе

Чĕтренкелет тӳлекре.

* * *

Çурçĕр енчен, инçетрен

Пĕлĕте çурса вутпуççи

Вĕçсе килет çиçтерсе,

Лапсар ятлă ял сине.

Вутпуççи мар, вут çĕлен,

Аскăнмашкăн тухнăскер,

Таса çутă тĕнчерен

Ылхан анчах илнĕскер.

Хаштик-хаштик хашлатса

Акă ĕнтĕ вăл вĕçет,

Пĕлĕт тăрăх ярăнса

Хĕрлĕ хĕлхем ӳкерет.

Лапсар тĕлне çитсессĕн

Пăччу! анса çухалать,

Каçхи таса сывлăшра

Сĕрĕм анчах хăварать.

* * *

Çав вăхăтра пӳртĕнчен

Тухать тăрать тухатмăш,

Икçĕр çулхи асамăç,

Малалла