Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çĕнтерӳ анчах илем-мĕн,

Чăнлăх çех хавас парать!

Ман умра çĕклем-çĕклемĕн

Ĕçлĕ пурнăç хăпарать.

Аслати пек çирĕп сасă

Çуралать кунта тепре.

Урамра çӳрет хавассăн

Ытлашши хастар апрель.

Каç пулсассăн кичем уйăх

Курăнмашкăн именет;

Ушкăнти вĕçĕмсĕр юрă

Утать Атăл хĕррине.

Йыхрав евĕр ман сăвва та

Çамрăклăх чĕнет тула,

Эп куратăп, эп саватăп

Паянхи вăййа-кулла.

Комсомол, мана чĕнеттĕн

Ăмăртмашкăн пĕрмаях,

Эс çĕнтертĕн, эс çĕнтертĕн, —

Эп епле юлам кая?

Пултарас тăк ĕçлемешкĕн —

Юрлама та пултарам.

Çĕршыва ăнса ӳсмешкĕн

Пулăшам вăй пур таран.

«Мĕнле пыраççĕ-ши хирурги кафедринче экзамен-зачетсем, кĕрсе калаçас-ха сотрудникĕсемпе, чылай пулать кунта пулманни», — тесе медицина институтĕнчи сиплев факультечĕн деканĕ Кротов профессор, тин çеç урам илемĕпе киленсе пыраканскер, сылтăмалла пăрăнчĕ те республика пульницин картишне кĕрсе кайрĕ.

«Пăх-ха, епле ырă кунта! Йĕри-тавра тикĕс ӳсекен ешĕл курăк, симĕс кавир тейĕн, тупата. Фонтан пĕрĕхет. Ку илемпе чирлисене сиплеме аван. Кун пек илеме эп Лондонра кăна курнă пуль. Аллея пĕлтĕр кунта иртсе çӳремелле марччĕ. Асса кайнă шăлан тĕмĕсем, пĕлĕтелле кармашакан хурăнсен аялти турачĕсем утма памастчĕç вĕт. Халь, пăх-ха, епле çутă кунта, мĕнле ирĕклĕ — пĕр-пĕр проспектпа утса пынăнах туятăн хăвна. Ура айĕнче ĕлĕкхи путăк-шăтăклă, лăкăм-лакăм тротуар вырăнне тĕрлĕ тĕслĕ илемлĕ плиткăсенчен сарнă çул. Нимĕн те калаймăн, пултарать пульницăн тĕп тухтăрĕ. Маттур».

Çапла пульница территорийĕн илемĕпе киленсе, хăйпе хăй калаçса пынă чух аллея вĕçĕнче Кротов сывлăх министерствин тĕп хирургĕпе тĕл пулчĕ.

— Мĕнле пурăнатăр, Александр Васильевич? Мĕн çенни ĕçĕрте? Эп ак пульница таврашĕнчи илемпе киленсе, хавасланса пыратăп-ха. Хӳхĕм кунта, чаплă! Тӳррипе каласан, кун пек илем эп Раççейре нихăш пульницара та курман!

Малалла

Тулса çитнĕ тутă мăйăр

Вăрмана-çке астарать.

Кӳршĕ хĕрĕ шăкăр-шăкăр

Сарă мăйăр пуçтарать.

Хăй те сарă мăйăр евĕр —

Илĕртейĕ яш чунне...

— Тутанса кур, тантăш, — терĕ,

Сĕнчĕ хĕр пĕр мăйăрне.

— Хуппи хытă-çке кун, — терĕм, —

Катсан — шăл та катăлать...

Варли пур çав кӳршĕ хĕрĕн —

Ав яш шĕшкĕ сулланать.

Чунăма пусарма çын шырарăм,

тупаймарăм эп ун йышшине.

Ах, мĕн пулчĕ сана, тăван ялăм,

эс çухатнă-çке çын ăшшине?

Анне пурччĕ ялта, атте пурччĕ.

Кĕтерех çӳресе пахчара,

иккĕн тан пире хирĕç тухатчĕç

килнине курсанах хуларан.

Халь те пур-ха ялта, пур тăванăм,

Сивлемест-ха пире, юп курать.

Пур пĕрех ăш вăркать питĕ манăн,

шăмшак мар, чун-чĕре ман сурать.

Тусăмсемччĕ, туссем, — ял илемĕ.

Калаçмашкăн шырап халь сире.

Илтĕнмеç сассăрсем, кĕвĕ-çемĕ,

Курăнмасть ыр сунан тус пире.

Халь çеç пурччĕ пĕр çын — калаçмалăх.

Чараймасăр чĕри çуннине

ĕçсе лартнă та путнă яланлăх —

юхса кайнă шывпа çуркунне...

Кăпчăк йывăç çулçисем

Тĕрлĕ-тĕрлĕ,

Шур автан алкийĕ пек

Хĕрлĕ-хĕрлĕ.

Шĕлепкеллĕ çырлисем

Йăмăх питлĕ,

Йăмăх хĕрлĕ çырлисем

Хура куçлă.

Мăшăр хура куçĕсем

Шăлтăр шывлă,

Савнă тусăн куçĕ пек

Юратуллă.

Арман

1

Игорь Александрович çывăрмалли пӳлĕмрен тухрĕ те кухньăна утрĕ. Çу кунĕсем тин çеç пуçланнине пăхмасăрах çанталăк шăрăх тăрать. Аптрамалла, çĕрле те сывлăш вĕри. Вăхăт ир еннелле сулăннă. Ывăлĕн пӳлĕмĕ çумĕпе иртнĕ чух хĕрĕх урлă каçнă арçын пӳлĕмре лăпкă кĕвĕ янăранине илтрĕ. Çакă Игорь Александровича пĕртте тĕлĕнтермерĕ. Аслă шкулăн виççĕмĕш курсĕнче вĕренекен ывăлĕ çĕрĕ-çĕрĕпе зачет-экзамена хатĕрленнине хăнăхнă вăл. Черетлĕ экзаменĕ тепĕр виçĕ кунтан пулмаллине те пĕлет.

Ывăлĕ пирки пĕр усал сăмах та калама пултараймасть Игорь Александрович. Мĕн ачаран лăпкă та тăрăшуллă пулса ӳсрĕ вăл, ашшĕ-амăшĕн сăмахĕнчен тухса курман. Тепĕр тесен, Игорь Александровичпа мăшăрĕ те ывăлне яланах ирĕкре тытнă. Ăна ан ту, кăна ан ту тесе пусмăрламан ăна. Унăн кăмăлне уяса, ун шухăш-кăмăлне шута хурса ӳстернĕ. Çавăнпах та пулĕ вĕсен çемйинче ыттисенни пек «ашшĕсемпе ачисен хушшинчи хирĕç тăру» нихăçан та сиксе тухман.

Ăш хыпнине холодильникри сивĕ шывпа канăçтарнă хыççăн çывăрмалли пӳлĕме таврăнакан Игорь Александрович ывăлĕн пӳлĕмне пăхрĕ. Хăй пекех сарлака хул-çурăмлă ывăлĕ компьютер умĕнче ларать. Ашшĕ пӳлĕме кĕнине сисмерĕ те вăл. Тĕлĕрсе кайнă пулĕ ку тесе Игорь Александрович сĕтел патне пычĕ. Ывăлĕ çывăрмасть иккен. Вăл никама та, ниме те асăрхамасăр компьютер мониторне тимлет. Игорь Александрович та монитора пăхрĕ. Пăхрĕ те çиçĕм çапнă пек туртăнса илчĕ...

Малалла

Часах ĕнтĕ пуçланать

Вăйлă çапăçу.

Мĕн пиллет-ши, мĕн сунать

Пире çакă кун?

Тăвăл шавлă. Халь унччен

Çумарах эс лар.

Тусăм, кăмăл туличчен

Уççăн калаçар.

Çумри лăпкă сăнсене

Кăларса сăнар,

Килти çывăх çынсене

Ыррăн асăнар.

Куçпа вĕçсĕр тĕнчене

Тишкерсе илер.

Пурнăç епле черченне

Тепĕр хут пĕлер.

Каç пулсассăн, шăплансан,

Телейсем çинчен

Çыру çырăпăр ларса

Инçетрен инçе.

Сан та, ман ат инçетре

Пĕлĕш-хурăнташ.

Ак пуçланчĕ... Çĕр чĕтрет.

Çирĕп пул, юлташ!

Çут хĕвел пăхать ăшăтса,

Тăван яла ялан юратса.

Йăмрисем те тăраç хумханса,

Ăш çилпе ăмăртса юрласа.

Ыр сунатпăр сире, тăвансем,

Пурнăçра пурăнма нумайччен.

Такăр пулччăр сирĕн çулăрсем,

Çирĕп пулччăр утнă утăмсеы.

Ялан харсăр маттур çыннисем

Ыр ятне илнĕ хастар ĕçпеле.

Урам тулли хитре керменсем

Чунăма илĕртеç эрешпе.

Хĕвелпе ял çынни вăранать,

Саламлать вăл ирхи шуçăма.

Таврана ĕç кĕвви саланать

Çутă шанчăк чĕртсе пурăнма.

Ваçлей тăхăр хутлă çĕнĕ çуртран тухрĕ те автобуссем чарăнакан çĕрелле утрĕ. Утса-чупса иртекен çынсем çине куç хӳрипе пăхса илнĕ май вăл сасартăк хăйне хирĕç Çтаппан таплаттарса пынине асăрхарĕ.

— Тĕл пулу тăк тĕл пулу! — кăшкăрса ячĕ Ваçлей Çтаппана ыталанă май. — Миçе çул пĕр-пĕрне курманни!

— И-и, чăн та, çур ĕмĕр те çитет пулĕ, — килĕшрĕ Çтаппан. — Епле улшăнса кайнă...

— Эсĕ те, — чăрр! пăхрĕ Ваçлей пĕлĕшĕн куçĕнчен. — Тăхта-ха, мĕн туса çӳретĕн эсĕ ку тăрăхра?

— Епле мĕн туса? Пурăнатăп кунта эпĕ. Авă, куратăн-и тăхăр хутлă çĕнĕ çурта? Ывăлăм патĕнче пурăнатăп.

— Пыр та калаç, — тĕлĕнчĕ Ваçлей. - Ялта та кӳршĕре пурăнаттăмăр, кунта та хамăр ватлăхра çума-çумăнах ĕмĕр ĕмĕрлеме тӳр килет... Эпĕ те тăхăр хутлă çуртра пурăнатăп авă, сирĕнпе юнашарах вăл... Хĕрĕм илсе килчĕ.

Çапла тĕл пулчĕç вĕсем. Тĕл пулчĕç те çитес шăмат кунтан пуçласа пĕр-пĕрин патне хăнана çӳреме калаçса татăлчĕç.

— Канмалли кун сана хам патра кĕтетĕп, — ал тăсрĕ уйрăлнă май Ваçлей. — Астуса юл, вăтăрмĕш хваттерте пурăнатăп эпĕ.

— Мĕн астумалла марри кунта? Вăтăрмĕш тĕк — вăтăрмĕш. Çывăх цифра ку маншăн: пĕрремĕш хут эпĕ вăтăрта авланнă... — калаçрĕ Çтаппан.

Малалла

Çу уйăхĕн тăххăрмĕш кунĕ...

Этем ĕмрисен тӳпинче

Ялан вăл çут çăлтăр пек çунĕ,

Манмасть ăна пĕтĕм тĕнче.

Эпир, ачапча, шкултаччĕ

Çав кун хутаç пек сумкапа.

Шур çӳçлĕ учитель пĕлтерчĕ

Пире чĕрери хаваспа:

— Вут-вăрçă пĕтнĕ... Итлĕр;

Кĕрлет çĕршывра Çĕнтерӳ!

Тĕп пулнă тикех юнлă Гитлер! —

Калаçрĕ учитель хĕрӳн.

Тăватă çулталăк-çке кĕтнĕ

Ватти те вĕтти çак куна.

Тинех хайхи... вăрçă пĕтнĕ!..

Хыпар шăнăçмасть яш чуна.

— Урра! та урра! — янрататпăр

Сумка çакса таврăннă май.

Çаплах кам пĕлмен — хыпарлатпăр, —

Ялти урамра çын нумай.

Лавкка умне халăх пĕвеннĕ, —

Кунта пухăнатчĕ пасар.

Паян та унта çын иленнĕ

Илтсессĕн хаваслă хыпар.

Крыльца умне пухăннă халăх

Тăнлать тилмĕрсе старике.

Трибуна çинчи пек вăл — калăн...

Ку кам? Герой ашшĕ иккен.

Çапла пуçласа эп курсаччĕ

Çав кун Кĕркури пиччене.

Танкист унăн ывăлĕ — Князькин —

Малалла